چگونه خبرنگاران اصطلاح “فیک نیوز” را در گزارش هایشان به کار می برند؟

دانستنی آنلاین : در سالیان اخیر، «فیک‌نیوز» به یکی از مهم‌ترین مباحث رسانه‌ای تبدیل شده است. با این حال، هنوز هم در رسانه‌های گروهی به‌کرّات این اصطلاح را در جاهای غلط به‌کار می‌برند؛ آنچنان که بعضی از پژوهشگران و دیگر افراد حاضر در صحنه‌های اجتماعی تقاضا دارند که از به‌کارگیری این اصطلاح در گفتمان‌های اجتماعی به‌طور کلی دست کشیده شود.

فیک‌نیوز تبدیل به اصطلاحی پرتکرار و تأثیرگذار در پوشش‌های خبری شده است؛ با این حال، بسیار عجیب است که هنوز در این مورد تحقیقات محدودی انجام شده است. هنوز به درستی نمی‌دانیم این اصطلاح را خبرنگاران چگونه به‌کار می‌برند.

در پژوهش پیش‌رو، با روش تحلیل محتوای کمی، در دنیای واقعی، برای پاسخگویی به این سوال شواهدی جمع‌آوری کرده‌ایم. برای انجام این پژوهش به سراغ روزنامه‌های اصلی کشور اتریش رفتیم. گزارش‌های خبری آن‌ها را از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ مطالعه کردیم. و در مجموع ۲۹۶۷ گزارش را جداسازی کردیم. در متن این گزارش‌ها از اصطلاح فیک‌نیوز استفاده شده بود.

خبر جعلی یا همان «فیک‌نیوز» اصطلاحی است است که طی چند سال گذشته در رسانه‌های اتریشی بسیار پرکاربرد شده است. متوجه شدیم که آن اوایل این اصطلاح را به طور خاص برای اشاره به اطلاعات فریبنده به‌کار می‌بردند اما با گذشت زمان، کاربرد عادی‌تری پیدا کرد و به دایرهٔ معنایی بزرگتری گسترش یافت. این دایرهٔ معنایی گسترده، گاهی زمینه را برای حمله به بنیاد خبرگزاری‌ها را فراهم می‌کرد. و حتی علاوه بر این، در پوشش‌های خبری به‌طور روزافزون این اصطلاح در بافت‌های متفاوت دیگری نیز استفاده می‌شد، بافت‌هایی که به دو کاربردی که اشاره شد (اطلاعات فریبنده و حمله به رسانه‌ها) هیچ ربطی نداشت. بنابراین بحث فقط پرکاربرد شدن اصطلاح «فیک‌نیوز» نیست؛ فرایند عادی‌شدگی این اصطلاح نیز مورد بحث است.

امروزه اصطلاح فیک‌نیوز (Fake News) بر سر زبان عام و خاص افتاده است. بعضی آن را دائم در گفته‌هایشان تکرار می‌کنند و بعضی استفاده از آن را مذموم می‌دانند (مک‌نایر ۲۰۱۷). در اصل این واژه را پژوهشگران ارتباطات برای اشاره به طنزهای سیاسی استفاده می‌کردند (بایم ۲۰۰۵)، اما از سال ۲۰۱۶ به بعد کاربردهای آن به زمینه‌های دیگر نیز نفوذ کرد، زمینه‌هایی که با صداقت و درستی در روزنامه‌نگاری و روابط سیاسی مرتبط می‌شد.

وقتی که دامنهٔ کاربرد اصطلاح فیک‌نیوز به چنین جاهایی کشید، پژوهشگران درصدد آن برآمدند که برایش تعریف مفهومی و عملی دریابند (تاندوک، لیم، و لینگ ۲۰۱۸). اساساً این تعریف‌ها، ترکیب فیک‌نیوز را دارای دو کاربرد چالشی برای جوامع مدرن و دموکرات می‌دانستند.

[box type=”download” align=”” class=”” width=””]دانلود کامل مقاله[/box]

پژوهشگران: جانا لورا اِگِلهوفر، لوئس آلدرینگ، جاکوب‌موریتز اِبِرل، سباستین گالایگا و سوفیه لچِلر

دانشکده ارتباطات ـ دانشگاه وین ـ  اتریش

مترجم: جلال هوتی ـ کارشناسی ارشد روزنامه‌نگاری ـ دانشکده ارتباطات ـ دانشگاه علامهٔ‌طباطبائی

تاریخ انتشار مقاله: ۳۰ مارس، ۲۰۲۰

انتهای پیام/