چالش ها، نوآوری ها و دستاوردهای صنعت پخش ایران

عضو هیأت مدیره انجمن صنعت پخش ایران و خزانه دار این انجمن است. 17 سال  فقط  در صنعت پخش کشور فعالیت مستمر کرده و اکنون دبیر همایش صنعت پخش در کشور است که در 4 دوره گذشته از سال 93  به صورت سالیانه در تهران برگزار شده است. پای گفت و گو با این فعال باتجربه صنعت پخش کشور نشستیم تا از چالش ها، نوآوری ها و دستاوردهای صنعت پخش ایران بیشتر بدانیم. گفت و گوی خواندنی دنیای اقتصاد با «سهراب کارگر» حاوی نکات ارزشمندی است که پیشنهاد می شود از دست ندهید.

 نقش اقتصاد مقاومتی در صنعت پخش کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟

شناخت یک پروسه در زمینه اقتصادی اهمیت زیادی دارد . صنعت پخش، نقش یک پل ارتباطی میان تولید کنندگان و وارد کنندگان با مصرف کنندگان اولیه و مصرف کنندگان نهایی را دارد و از آنجا که می تواند نقش اهرم ویژه دولت در جهت کنترل بازار، سلامت جامعه و  کاهش قیمت تمام شده را ایفا کند، در زمیته عرضه صنعت پخش نیز نقش بسیار مهمی دارد. صنعت پخش ایران که قدمتی حدوداً 50 ساله دارد، از سال 1348 با یاری دکتر خسروشاهی و همراهی مستشاران اتریشی این صنعت در کشور پا گرفته است. در زمان جنگ تحمیلی و شرایط اقتصادی خاص و سهمیه بندی ارزاق در زمان خاص خودش، حدود 2 دهه از فعالیت اقتصادی محروم شد اما بعد از اتمام جنگ و دهه هفتاد صنعت پخش نقش مهم خود را در اقتصاد کشور نمایان کرد.

همانطور که می دانیم بدنه اصلی صنعت پخش ایران از تولید نشأت گرفته است. از آنجا که هر شرکت تولیدی شروع به عرضه زنجیره  خود کرده است این موضوع باعث شده است پخش، بار زیادی در سهم بازار به دست آورد. با نیم نگاهی به پخش های بزرگ دنیا می بینیم که تأمین کنندگان بزرگ همواره پشت شرکت هستند؛ به همین خاطر صنعت پخش ایران با دیگر نقاط دنیا اندکی متفاوت است. به صورت معمول در دنیا صنعت پخش به صورت اتوماتیک یک سود مشخص را برای خود در نظر می گیرد. ولی در ایران به خاطر ارتباط  تنگاتنگ و مؤثر شرکت های پخش و تولید کننده ها معمولاً از این نقش اندکی کاسته می شود ولی این دلیل نمی شود که رسالت اصلی خود را به درستی ایفا نکند.

خوشبختانه انجمن صنعت پخش با قدمتی 18 ساله در گام اول توانست در پخش کالای های پر مصرف و کم دوام که از 2  قسمت اساسی ارزاق عمومی، غذایی، آرایشی و بهداشتی تشکیل می شود، سهمی داشته باشد و البته مواد شوینده را نیز در بر گیرد و از سوی دیگر پخش دارو را نیز به عهده داشته باشد.
انجمن در حال حاضر با دارا بودن بیش از 700 عضو، 100 درصد داروی کل کشور، 85 درصد سکشن های آرایشی، بهداشتی، غذایی و شوینده را تأمین می کند.

این بدنه، گردش مالی بالای 80  هزار  میلیارد تومانی را به عهده دارد و بیش از  60 هزار نفر در آن مشغول به کار هستند پس به دلیل همین انسان محور بودن صنعت پخش، در اشتغال زایی تا چه اندازه با اقتصاد مقاومتی همخوانی دارد. نکته دیگر این که ما حدود 70 درصد هزینه را صرف حقوق و دستمزد به پرسنل این کار می کنیم و البته قصد داریم به زودی در چرخه عرضه میوه و سبزیجات نیز ورود کنیم تا محصولی که به دست مصرف کننده می رسد از هر جهت استاندارد باشد چه آنجا که قیمت نهایی میوه با آن چیزی که تولید شده و به دست مشتری می رسد بسیار متفاوت است پس صنعت پخش می تواند در این زمینه و برخی مشکلات اجتماعی نیز ورود کرده و مثمرثمر باشد. همانطور که می دانید  9 درصد GDP کشور در دست صنعت پخش است وهمین امر باعث شده است که در برنامه پنجم و ششم توسعه یکی از محور های اصلی بهبود نظام توزیع کالا و خدمات باشد. البته نباید از نظر دور داشت این صنعت هم مانند دیگر موارد دستخوش شرایط اقتصادی روز شده است. افزایش رکود در 2 – 3 سال گذشته باعث شده شرکت های پخش نتوانند فعالیت درستی داشته باشند؛ چرا که درآمد شرکت های پخش از درب کارخانه تا مصرف کننده است. به دلیل این که در 3 سال گذشته افزایش قیمت قابل توجهی نداشتیم در برخی موارد نتوانستیم به سود قابل توجهی دست یابیم . از سوی دیگر با رشد تکنولوژی و روش های جدید فروش موجب شده که قیمت ها تا حد قابل توجهی کاهش پیدا کنند. البته ما نیز بیکار ننشسته بودیم و   توانستیم با برخی مدل های جدید فروش مانند بهره مندی از  استارت آپ ها و فضای مجازی روش فروش خود را به روز کنیم و به نوعی جبران مافات رکود را داشته باشیم.

اگر به بحث کنفرانس صنعت پخش بپردازیم می دانیم  که شما از برپایی این همایش اهدافی را دنبال کرده اید. به این اهداف اشاره می کنید؟

خوشبختانه در حال حاضر جایگاه صنعت پخش برای بسیاری آشکار شده است که تصور می شود به دلیل برپایی 4 همایش صنعت پخش در کشور بوده است چرا که پیشتر، برخی دولتمردان و حتی بازار، صنعت پخش را نوعی واسطه می پنداشتند که صرفاً هزینه اضافی می تراشد. ما در یک پنل 4 ساله از همایش اول تا همایش چهارم که امسال برگزار شد اهدافی تبیین کرده بودیم که  تصور می کنم به همه اهداف دست یافتیم. در همایش اول هدف ما آشنایی و شناخت از صنعت پخش در کشور بود که برای بسیاری نا آشنا بود؛ به عبارتی دیگر جایگاه صنعت پخش برای خیلی ها حتی دولتمردان ملموس نبود و ما در همایش اول سعی کردیم به شناخت و اهمیت این صنعت در کشور بپردازیم. جالب است بدانید در همایش اول تعداد 45 مقاله به دست دبیرخانه همایش رسید. تعداد این مقالات در همایش چهارم که چندی پیش در مرکز همایش های برج میلاد برگزار شد، به بیش از 170 مورد رسید. در همایش دوم که در سال 94 و  با حضور کارشناسان از کشورهای خارجی برگزار شد سعی شد ابعاد بیشتر و بهتری از صنعت پخش کشور را نمایان کنیم. در همایش سوم ما به این باور رسیدیم که بحث توانمند سازی شرکت های پخش را در وضعیت رکود بررسی کنیم. همانطور که می دانید کشور از سال 1320 با موضوعی به نام تورم آشنایی داشته است. البته می دانید که تورم معقول،  شاخصه تکاپو و رشد اقتصادی در هر جامعه و کشوری است. از سال 94 که کشور فاز رکودی به خود گرفت تولید کنندگان، وارد کنندگان و حتی دوایر نظارتی دچار مشکل شدند و قیمت ها را بالا و پایین می کردند بدون این که دقیقاً بدانند فرایند چگونه است چون با این وضع آشنایی نداشتند. در همایش چهارم تصمیم بر این گرفته شد که به «آینده پژوهی و روش های کسب و کارهای نوین» پرداخته شود و به اصطلاح سناریویی برای سیستم خود بر اساس وضع موجود تدوین کنیم که احتمال می دادیم اگر این اقدام را انجام ندهیم دیگران این سناریو را برای ما بنویسند. خوشبختانه در این فراید 4 ساله و با مشخص شدن جایگاه صنعت پخش در جامعه توانستیم کارها را رو به جلو ببریم. البته در فرایند 4 ساله بعدی این همایش قصد داریم به تحرک صنعت پخش و صادرات آن بپردازیم چرا که می دانیم صنعت پخش در بسیاری از کشورهای اطراف و منطقه از کشورهای خلیج فارس گرفته تا کشورهای آسیای میانه چندان قدرتمند نیست و به اصطلاح فقیر است؛ در این حالت ما می توانیم با صادر کردن دانش فنی خود به صادرات کالای کشورمان کمک شایانی کنیم.

یکی از فاکتورهای مورد انتظار مردم در بخش صنعت پخش کشور به روز آوری و نوآوری در این حوزه است. در این راستا چه تلاش هایی صورت گرفته است ؟

در سال 93 که کنفرانس اول بود خیلی ها معتقد بودند که صنعت پخش کشور هنوز از روش های سنتی استفاده می کند البته اضافه کنم که هنوز به صورت کامل روش های توزیع ما به روز و نوین  نشده است. تصور می کنم به خاطر شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه است اما با قاطعیت می گویم وضعیت پخش ما از لحاظ تکنولوژیک و استانداردی از بسیاری از کشورهای منطقه بهتر و پیشرفته تر است.
همانطور که می دانید شرکت های پخش 4 فرایند را انجام می دهند: نگهداری از کالا، سفارش گیری، ارسال و وصول کالا. در این بین بحث نگاهداری از کالا بسیار حائز اهمیت است چرا که بسیاری از تولیدکنندگان انبار قابل توجه و حجیمی برای نگهداری ندارند. از آنجایی که شرکت های پخش بسیاری از کالاها را به صورت قطعی یا امانی خریداری می کنند تکنولوژی در این قسمت بسیار حساس است چرا که دارو و غذا کالاهای حساسی هستند و نگهداری از آنان اقدامی تخصصی و بسیار دشوار است. شما تصور کنید ما برخی مواد لبنی را گاهی ظرف 5 تا 6 ساعت به سفارش دهنده می رسانیم، یا مواد دارویی بسیار مهم گاهی ظرف کمتر از 2 ساعت به دست مشتری می رسد. از این جهت تردید نداریم همگام با تکنولوژی های روز دنیا  به پیش می رویم؛ از آن جهت این نکته را می گویم که  تقریباً همه شرکت های پخش، استانداردهای اروپایی را در این خصوص پاس کرده اند. در بحث سفارش گیری اما اذعان داریم هنوز سنتی عمل می کنیم که آن هم در گرو برخی اقدامات فرهنگی و اقتصادی در کشور است. شما تصور کنید اکنون در دنیا به وسیله «هوش مصنوعی» کار سفارش گیری انجام می پذیرد اما متأسفانه در برخی فروشگاه های ایران اگر صاحب مغازه در محل کسب  حضور نداشته باشد اصولاً ویزیتور نمی تواند کار سفارش را انجام دهد و کار اصلاً معطل می ماند ! در مجموع تصور می کنم ایجاد فروشگاه های زنجیره ای و بزرگ، شرکت های لجستیکی و حتی شرکت های مویرگی کوچک (که جزئی از زنجیره توزیع هستند ) اگر بتوانند هر لحظه شبانه روز کالای خود را به صورت عمده دریافت کنند، می تواند به پیشبرد کار تحویل کالا، بهبود وضع سلامت کالا و کاهش قیمت تمام شده برای مشتری  منجر شود.

اگر می توانید در خصوص شرکت های لجستیک به عنوان ضلع سوم نهادهای توزیعی، توضیح بیشتری دهید.

ما در دنیا اینک شرکت هایی داریم که لزوماً در کار فروش نیستند اما همه فرایندهای مورد نظر مشتری را انجام می دهند؛ کالا را دپو می کنند و در صورت سفارش مشتری، کالا را بسته بندی شده به دست مشتری می رسانند.

این شرکت ها انبارهای مجهز و سیستم ناوگان خوبی دارند که به شدت هزینه ها را کاهش می دهند. در واقع فروشگاه نیستند اما هر نوع محصولی را که مشتری بخواهد، می توانند در اسرع وقت به دست مشتری برسانند. شما تصور کنید که در منزل نشسته اید و نیاز به کالایی دارید؛ به راحتی می توانید به وسیله استارت آپ ها کالا را سفارش دهید. اینجا دیگر بحث برند یک کالا مطرح نیست. برندهای دومی که سازمان فروش و توزیع سنگینی ندارند اما کالاهای خاص و پر مصرفی هستند در این شرکت های لجستیک خواهان قابل توجهی دارند.

به نظر شما هایپرمال ها  و فروشگاه های بزرگ زنجیره ای در کشور می توانند تهدیدی برای صنعت پخش کشور باشند؟

سؤال بسیار خوبی پرسیدید؛ همانطور که می دانید دولت می خواهد در برنامه پنجم  توسعه، میزان خرید مردم از این قبیل فروشگاه ها به 10 و در برنامه ششم توسعه به  20 درصد برسد. البته بد نیست بدانید اینک در برخی کشورهای بزرگ و پیشرفته  دنیا بیش از 75 درصد خریدهای مردم از هایپرمال ها صورت می گیرد و در برخی دیگر مانند کشور ژاپن همچنان ترجیح مردم خرید از فروشگاه های محله ای است. اتفاقاً تصور می کنم رشد هایپرمال ها باعث بهبود رقابت و قیمت تمام شده کالا برای مشتری می شود. البته باید در نظر گرفت در حال حاضر نرخ رشد این فروشگاه ها فعلاً معقول است و از این بابت نگرانی وجود ندارد اما باید در نظر گرفت اگر شرایط صنعت پخش سخت شود باعث ریزش اتوماتیکی این صنعت در کشور می شویم. شما تصور کنید در دهه 70 به طور مثال ما چند کارخانه تولید ماکارونی داشتیم و الآن چه تعداد کارخانه و برند در این زمینه وجود دارد؟ یک نوع ریزش طبیعی وجود دارد که به نظر نمی توان جلو آن را گرفت همانطور که ممکن است صنعت پخش دچار ریزش شود امکان دارد فروشگاه هایی که در مسیر اصلی قرار ندارند هم، به تدریج حذف شوند. البته این قاعده بیشتر مربوط به شهرهای بزرگ کشور است. به طور مثال می گویند اینک در تهران بیش از 65 درصد خریدهای خانواده ها غذاهای آماده و به اصطلاح انجمادی و حاضری است. باید پذیرفت روند حرکتی جامعه در این راستا قرار دارد البته هنوز فروشگاه های کوچک به عنوان خریدهای دم دستی مورد استقبال مردم قرار می گیرند اما اگر قرار باشد هایپرمارکت ها و مال ها همچنان روی دور باشند باید کیفیت کالاهای خود را افزایش دهند و فراموش نکنند که از آفرهای بیشتری بهره مند شوند. به طور مثال در برخی فروشگاه های بزرگ آمریکا امکان دارد قیمت یک بطری آب به طور مثال یک دلار باشد اما در فروشگاه بزرگ دیگری این بطری آب 80 سنت به فروش برسد. طبیعتاً مشخص است فروشگاهی که قیمت همان بطری آب را ارزان تر فروخته توانسته است از آفرهای بیشتری از تأمین کننده بهره مند باشد.

دنیای اقتصاد – سید رضا جمشیدی

منبع: پایگاه دانستنی آنلاین