در این مبحث ابتدا به تعریف فرار مالیاتی می پردازیم سپس آثار و پیامدهای فرار مالیاتی را مورد بررسی قرار می دهیم.
فرار مالیاتی اینگونه تعریف کرده اند: هر گونه تلاش غیرقانونی برای پرداخت نکردن مالیات؛ مانند ندادن اطلاعات لازم در مورد عواید و منافع مشمول مالیات به نظام مالیاتی، فرار مالیاتی خوانده میشود و انجام دادن این عمل از سوی هر شخص یا سازمانی پیگرد قانونی را به دنبال دارد.
علل و عوامل فرار مالیاتی
پیش از یررسی آثار و پیامدهای فرار مالیاتی در کشور، به نظر می رسد پی بردن به علل و عوامل فرار مالیاتی لازم وضروری است. کارشناسان وصاحب نظران مسائل اقتصادی موارد زیر را از علل و عوامل فرار مالیاتی برشمرده اند:
- فرهنگ مالیاتی در جامعه، به صورت کارآمد و مؤثر ترویج نشذه است.
- شناسایی کامل مودیان مالیاتی در کشور موفقیت آمیز نیست.
- مردم از اهمیت وضرورت پرداخت مالیات و نقش آن در اقتصاد، شناخت صحیحی ندارند.
- برخی از مأمورین مالیاتی در ممیزی و حسابرسی، توانایی عملی و مهارتی کافی ندارند.
- برخی از مودیان مالیاتی، در محل کسب خود جساب سازی کرده، درآمد خود را کتمان می کنند.
- تشخیص علی الرأس مالیات که مبنای محاسبه آن به جای اسناد و مدارک مودی، قراین و ضرایب مالیاتی است.
- پدیده پولشویی یکی از عوامل بزرگ فرار مالیاتی است.
- در بین آحاد مردم جامعه، باور مالیاتی وجود ندارد.
موارد ذکر شده، زمینه را برای ایجاد اقتصادهای زیرزمینی و فرارهای مالیاتی فراهم می سازد و مردم تلاش می کنند که از دادن مالیات هایی که موظف به پرداخت آن هستند، خودداری نمایند و از انجام آن شانه خالی کنند.
همان گونه که بیان شد فرار مالیاتی یک تخلف قانونی محسوب می شود و لازم است که دولت و مجری نظام مالیاتی کشور، پیگردهای قانونی را انجام دهد و جرائمی برای فرار مالیاتی در نظر بگیرد. برای رسیدن به این هدف بهترین روش پیش از پیگردهای قانونی، اتخاذ روش هایی برای پیشگیری از فرار مالیاتی است.
اقداماتی برای پیشگیری از فرار مالیاتی
به همین منظور، سازمان امور مالیاتی کشور برای پیشگیری از فرار مالیاتی اقدامات عملی زیر را انجام داده است که مسیر منتهی به شفافیت اقتصادی و چشم انداز پیش روی اقتصاد ایران را بیش از هر زمان دیگری امیدبخش کرده است.:
* راه اندازی اداره کل مبارزه با پولشویی و فرار مالیاتی
* رصد فعالیت های مجرمانه گروه های متخلف مثل کدفروشان و صاحبان شرکت های صوری در کنار مجازات های پیش بینی شده در متن قانون
* عدم اختصاص شماره اقتصادی به شرکت های کاغذی توسط سازمان مالیاتی کشور
* همکاری نهادهای انتظامی و قضایی برای مبارزه با کدفروشی
* آگاه سازی مودیان مالیاتی برای عدم همکاری با شرکت های کاغذی و کدفروش
آثار و پیامدهای فرار مالیاتی
از پیامدهای فرار مالیاتی می توان به این موضوع اشاره کرد که استفاده فعالان اقتصادی از کدهای اقتصادی که به شرکت های کاغذی تعلق دارد، باعث می شود چرخه معاملات و خرید و فروش کالا و خدمات برای سازمان امور مالیاتی قابل رصد نباشد.
همچنین استفاده از فاکتورهای صوری نیز موجب ارائه اطلاعات مخدوش و نادرست توسط فعالان اقتصادی شده، ارزیابی دقیق سود و زیان آنها را ناممکن می سازد و همین عوامل ، یعنی؛ عدم رصد دقیق فعالیت های اقتصادی و جمع آوری اطلاعات مخدوش و نادرست از یک طرف موجب مس شود درآمدهای مالیاتی پیش بینی شده به درستی وصول نشودو به دنبال آن دولت در تامین هزینه های عمومی ناتوان گردد و از طرف دیگر، امکان اتخاذ تصمیمات و سیاست های اقتصادی اثربخش براساس اطلاعات اقتصادی دقیق توسط متولیان و برنامه ریزان کشور از بین برود.
اثر و پیامد دیگر این گونه اقدامات متخلفانه و مجرمانه این است که زمینه تحقق عدالت مالیاتی را از بین می برد و باعث کاهش توان رقابت پذیری فعالان اقتصادی و کسب و کارهایی می شود که صادقانه تکالیف قانونی خود را اجرا می کنند و برای توسعه کشور و پیشبرد اهداف اقتصادی نقش خود را ایفا می کنند.
به همین علت سازمان مالیاتی همیشه تلاش می کند با افزایش سطح آگاه سازی مودیان و مردم در خصوص پیامدهای فروش شماره اقتصادی و فاکتورهای صوری با پدیده فرار مالیاتی مقابله کند.
مفاد قانون مالیات های مستقیم
برای اولین بار جرم انگاری مالیاتی در قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۹۴ مطرح و مصداق های آن به صورت آشکار تعریف و تبیین شده است.
جرم های مالیاتی در مواد ۲۷۴ ، ۲۷۵ و ۲۷۶ قانون مالیات ها شمرده شده و مجازات مربوط به هرکدام را تعیین کرده است. بر اساس ماده ۲۷۴ قانون مالیات های مستقیم، اقدامات زیر جرم تلقی شده و مرتکب یا مرتکبین آن ها با مجازات های درجه شش مندرج در قانون مجازات های اسلامی محکوم خواهند شد:
ـ اختفای فعالیت های اقتصادی
ـ تنظیم دفاتر، اسناد و مدارک خلاف واقع و استناد به آنها
ـ تنظیم معاملات و قراردادهای خود به نام دیگران و یا معاملات و قراردادهای مودیان دیگر به نام خود بر خلاف واقع
ـ استفاده از کارت بازرگانی اشخاص دیگر به منظور فرار مالیاتی
همچنین، به موجب ماده ۱۶۹ این قانون، عدم صدور صورت حساب و یا عدم درج شماره اقتصادی خود و طرف معامله یا استفاده از شماره اقتصادی خود برای دیگران و یا استفاده از شماره اقتصادی دیگران برای معاملات خود، حسب مورد مشمول جریمه ای معادل دو درصد مبلغ مورد معامله می شود.
بهرهمندی از یک نظام کیفری کارآمد لازمه برخورد با فرار مالیاتی
در پایان لازم به ذکر است که بدون تردید بهرهمندی از یک نظام کیفری کارآمد و منسجم در مقابله با جرائم مالیاتی به بهبود عملکرد نظام مالیاتی کمک قابل توجهی مینماید و تقویت نظام کیفری حاکم بر رفتارهای مالیاتی و برطرف نمودن خلأها و نارساییهای این حوزه، کشور ما را در دستیابی به اهداف تعیین شده در سند چشمانداز و سیاستهای کلان اقتصادی به ویژه در تحقق سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی یاری میرساند.
برای رسیدن به این هدف، در سالهای اخیر مبارزه با جرائم مالیاتی کلان و گسترده به عنوان یکی از مظاهر و مصادیق مهم جرائم اقتصادی به یکی از راهبردهای اصلی کشورمان در مسیر پیشرفت و عدالت تبدیل شده است.ب. به طور قطع تقویت نظام کیفری حاکم بر رفتارهای مالیاتی و برطرف نمودن خلأها و نارساییهای این حوزه کشور ما را در دستیابی به اهداف تعیین شده در سند چشمانداز و سیاستهای کلان اقتصادی به ویژه در تحقق سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی یاری میرساند.
منبع: سازمان امور مالیاتی کشور
