آموزش و پرورش شناختی ؛ آموزش در خدمت زندگی (بخش دوم)

در بخش نخستین مطالبی درخصوص مقوله آموزش و پرورش شناختی و آشنایی با ویژگی ها و ضروریات آن که در میزگردی تخصصی با حضور دکتر ‘مهدی دوایی’ عضو گروه ذهن، مغز و تربیت پژوهشکده علوم شناختی، دکتر’ محسن میرمحمد صادقی’ عضو هیات علمی پژوهشکده علوم شناختی و دکتر ‘محمود تلخابی’ عضو هیات علمی پژوهشکده علوم شناختی بیان شده است، ارائه گردید. در این بخش ادامه نظرات استادان گرامی را پی می گیریم. لطفاً با ما همراه باشید.

**ضرورت های آموزش و پرورش شناختی

میرمحمدصادقی توضیح داد: در آموزش و پرورش شناختی باید نگرشمان را همه جانبه کنیم و در همه ابعاد و جوانب جامعه آن را ببینیم و افراد مختلف که درگیر آن هستند باید با هم هماهنگ باشند، متأسفانه در کشورمان با این روش فاصله داریم، هنوز اولیا با این روش توجیه نیستند و با نگرشی که باید به این مفاهیم داشته باشیم، فاصله داریم؛ در کلینیک های روان شناسی متأسفانه دانش آموزان را بدون در نظر گرفتن نگرش و مهارت، به سمت رشته هایی به ضرب شرکت در آزمون ها و گرفتن معلم خصوصی سوق می دهند.

وی ادامه داد: برای دستیابی به آموزش و پرورش شناختی باید نگاه همه جانبه داشته باشیم، اگر بچه ها در آموزش و پرورش شناختی حضور پیدا می کنند، باید تربیت پدر و مادر نیز با آموزش و پرورش شناختی هماهنگی داشته باشد؛ اگر در آموزش و پرورش از علوم شناختی صحبت می شود، باید در خانه نیز رویکرد بر تغییر نگرش به شناختی باشد و نباید رویکرد رفتاری باشد.

میرمحمدصادقی گفت: در بسیاری از مدارس اگر بخواهیم رویکرد شناختی را مطرح و در قالب پروژه ای در مدارس انجام دهیم، بسیاری از اولیا با آن مخالفت می کنند، طبیعتاً این تغییر در آموزش و پرورش، قدم به قدم انجام خواهد شد و نمی توان گفت که یک روزه همه چیز شناختی می شود؛ این تغییر نگرش است که باید اتفاق بیفتد، استفاده از تجربیات کشورها نیز می تواند یکی از گام های مثبت در این مسیر باشد.

**تقویت توانایی های شناختی، هدف آموزش و پرورش شناختی

دکتر دوایی بیان کرد: رویکرد شناختی بخصوص بحث های تربیتی آن، به جنس ذهن و مغز می پردازد و این که روی ظرفیت ذهن چطور می توانیم کار کنیم، چطور مغز می تواند برخی چیزها را در خود نگه دارد و برخی را نیز بیرون اندازد.

میرمحمد صادقی نیز با اشاره به این که توانایی های شناختی در واقع به آن توانایی های اصلی مغز بر می گردد، یعنی مواردی مثل توجه و ادراک که در سطح پایین تری قرار دارد، حوزه هایی مثل حافظه که در سطوح میانی و مواردی همچون حل مسئله، استقلال و هوش که در سطوح بالاتر قرار می گیرد، افزود: در آموزش و پرورش شناختی در واقع هدف این نیست که افراد را الزاماً به یک نقطه از پیش تعیین شده برسانیم بلکه با توجه به مفهوم تفاوت های فردی، هدف اصلی این است که توانایی های درونی فرد پرورش پیدا کند و شکوفا شود و بتواند از آن حداکثر استفاده را داشته باشد و آنچه یاد می گیرد تبدیل به یک دانش عمیق شود.

وی گفت: بنابراین در آموزش و پرورش شناختی، مسیر یادگیری تا حد زیادی یک مسیر شخصی سازی شده و فردی است و طبیعتاً ارزشیابی ها نیز در این مسیر خواهد بود و طرح درس ها در کلاس به این سمت می رود که تا حد امکان فردی شود و این تفاوت ها در نظر گرفته شود.

وی ادامه داد: نکته اصلی نیز همین است؛ ما چون نگاهمان به دنیای درون ذهن فرد است و آنچه فرد یاد می گیرد، می تواند از آنچه ما می گوییم متفاوت باشد، بنابراین طبیعتا باید به تفاوت ذهن توجه داشته باشیم و یک نقطه افتراق جدی آموزش و پرورش شناختی با روش دستورالعمل گرا و روش رفتارگرا این است که به این تفاوت ها توجه می کند و در همه ابعاد، خودش را نشان می دهد.

اخلاق در آموزش و پرورش شناختی

به گفته دوایی، یکی از گزاره های مهم در رویکرد شناختی و آنچه برای بحث های تربیتی دنبال می کنیم، این است که رشد اخلاقی، تابعی از رشد عقلانی است؛ این که چه کسی بیشتر اخلاقی عمل می کند، کسی که بر اساس رشد عقلانی عمل کرده باشد، و رشد عقلانی همان رویکرد شناختی است .

وی بیان کرد: رویکرد شناختی در بحث های تربیتی و یادگیری عمدتاً به دنبال آن است که رویکردی مشترک با حیوان نباشد و بتواند خود را متمایز کند. در بحث های تربیتی، قدرت شناخت و عقلانیت نقطه عطف این تفاوت است.

دکتر دوایی ادامه داد: در آموزش و پرورش شناختی، شناخت بالقوه دانش آموزان مهم است و کمک کردن به آن برای بالفعل شدن است؛ یکی از مواردی که در آموزش و پرورش شناختی مطرح و دنبال می شود، شناخت استعدادها و شناخت توانایی ها است.

وی گفت: در مدارس شناختی این امر دنبال می شود که یک مفهوم از چند طریق آموزش داده شود، چرا که هر فرد از طریقی یاد می گیرد، اگر برنامه های درسی ما به صورتی باشد که روش های مختلفی برای تدریس داشته باشیم، هر کدام با توجه به پازل ذهنی خودشان، پازل مناسب روش تدریس را می یابند و پازل ذهنی تنظیم می شود و یادگیری اتفاق می افتد.

وی تصریح کرد: آموزش و پرورش شناختی برخلاف آموزش وپرورش رفتارگرانه که با تنبیه و تشویق همراه است و آن را دنبال می کند و اولویت را دانش، مهارت و نگرش می داند، اولویت را از نگرش شروع کرده و بعد مهارت و دانش را مد نظر قرار می دهد ، یکی از کارهایی که می تواند نگرش را بالا ببرد همین توجه به تفاوت های فردی است.

دوایی افزود: این امر در تربیت دینی هم بسیار اهمیت دارد، به طوری که اصرار داریم اگر در ابتدا کاری کنیم که فرزندانمان از احکام دینی خوششان بیاید و بعد شروع به کار کردن کنند، خودشان خود به خود احکام را دنبال کرده و یاد می گیرند.

**دامنه رویکرد شناختی در آموزش و پرورش کشور

تلخابی در خصوص دامنه رویکرد شناختی در آموزش و پرورش در کشور گفت: تعیین درصد برای این کار بسیار دشوار است ، اما در چند سال اخیر وزارت آموزش و پرورش برای ورود به آموزه های رویکرد شناختی و هم در برنامه های درسی و هم در تغییر کتاب های درسی، هم در تنوع روش های آموزشی و هم در تغییر سیستم ارزشیابی در دوره ابتدایی پیشگام تر بوده است و اینها علامت هایی است که نشان می دهد کمی به آنچه در حوزه آموزش شناختی مطرح هست، نزدیک شده است.

وی گفت: اما متأسفانه در حال حاضر کیفیت اجرای آموزه های شناختی از یک مدرسه به مدرسه دیگر بسیار متفاوت است، یعنی مطالعه جامع ملی در این زمینه در کشور اتفاق نیفتاده است و نمی توان گزارش داد که مدارس ابتدایی ما در چه سطحی است، اما با تجربه شخصی می توانم بگوییم که دوره ابتدایی، آمادگی و ظرفیت بیشتری برای ورود به تحول آموزشی بر اساس معیارهای شناختی پیدا کرده است.

**نقش ستاد توسعه علوم و فناوری های شناختی در حوزه آموزش و پرورش شناختی

به گفته دبیر کارگروه آموزش و پرورش شناختی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی ریاست جمهوری، این ستاد می خواهد در دو بخش به توسعه علوم شناختی کمک کند، یک بخش مربوط به حوزه زیرساخت و پژوهش است که شامل کارهای پژوهشی و توسعه زیرساخت آزمایشگاهی کشور برای فناوری های علوم شناختی است؛ بنابراین بخشی از کاری که گروه آموزش و پرورش انجام می دهد، ذیل گروه پژوهش است و پروژه های پژوهشی از طریق فراخوان و اعلام نیاز از پژوهشگران دعوت به همکاری می کند تا ما فهم و دانش بومی از آموزش شناختی در کشور تولید کنیم و این پیامد علوم شناختی در حوزه تعلیم و تربیت برای جامعه ایران است.

دکتر تلخابی با بیان این که تاکنون چند پروژه در این زمینه تعریف شده که یک یا دوتای آن به اتمام رسیده و 5 پروژه پژوهشی در حال اجراست که تا پایان سال، بخشی از آنها کامل می شود، افزود: همچنین ما علاوه بر اعلام اولویت های سالانه، با دانشگاه های مختلف ارتباط برقرار می کنیم و با دانشجویان دکتری نشست برگزار می کنیم.

وی ادامه داد: کاری که در حوزه آموزش و ترویج اتفاق می افتد کمی متفاوت تر است و خودش دو مؤلفه دارد یکی این که مردم به طور عمومی چگونه با آگاهی از عملکرد ذهن و مغزشان می توانند بهتر و سالم تر زندگی کنند و به تعبیر ساده، این که چگونه یاد بگیریم از ذهن و مغزمان مراقبت کنیم؛ اخبار و گزارش های زیادی داریم که برای در امان ماندن چشم یا پوست چه کارهایی انجام دهیم ولی گویا خیالمان راحت است که جای مغزمان امن است و نمی شود به آن آسیبی زد، اما واقعیت این است که امروزه ابزارهای بسیار نرمی برای آسیب زدن به دنیای مغز و ذهن وجود دارد .

به گفته دکتر تلخابی، بخش دوم فعالیت های ترویجی علوم شناختی، کمی اختصاصی تر است و این که نهادهای آموزشی در کشور با آگاهی از علوم شناختی می توانند کار خودشان را بهتر انجام دهند.

این عضو پژوهشکده علوم شناختی ادامه داد: در حال حاضر سیاست ستاد علوم شناختی این نیست که برنامه ای برای تغییر سیستم وزارت آموزش و پرورش تهیه کند، چرا که نه در توان ستاد است و نه چنین ایده ای وجود دارد چون وزارت آموزش و پرورش، انواع مؤلفه ها و اجزا و سیستم ها را برای بهسازی خودش دارد؛ اما هرجا که گفت و گو امکان پذیر باشد، ستاد در حوزه آموزش، با برگزاری نشست، کنفرانس، انتشار کتاب و مشارکت با جامعه آموزش و پرورش، آشنایی با رویکردهای علوم شناختی را دنبال می کند.

وی خاطرنشان کرد: ستاد از سوی دیگر، اسناد و مستندات پژوهشی خود را به سمت و سویی می برد که با نیازهای واقعی آموزش و پرورش همسو شود.

در همین راستا نشست های متعددی بین مدیران دستگاه آموزش و پرورش و ستاد علوم شناختی هماهنگ می شود، نیازهای آنها شنیده می شود و بخشی از کارهایی را که در این حوزه می توان انجام داد، ستاد انجام می دهد.

به گفته دکتر تلخابی، وعده ای که ستاد می تواند به آموزش و پرورش بدهد، تولید دانش آموزش شناختی و کمک به توسعه این آموزش در کشور است و از کتاب هایی که در این حوزه چاپ می شود و یا کنفرانس هایی که در این زمینه برگزار می شود، حمایت می کند، همچنین بازآموزی هایی که برای دست اندرکاران آموزش و پرورش اتفاق می افتد، در ستاد درحال انجام است.

منبع: خبر گزاری جمهوری اسلامی

گردآوری‌شده توسط پایگاه دانستنی آنلاین