نقش و اهميت استانداردها در صنايع غذايي

کد خبر : 16604
28 مرداد 1396 - 11:12

باتوجه به نقش و اهميت استانداردها در صنايع غذايي ، براي اولين بار در سال ۱۹۷۱ در کنفرانس ملي حفاظت مواد غذايي مطرح شد. سپس در سال ۱۹۷۳ سازمان فضا نوردي آمريکا(ناسا) با همکاري شرکت پيلسبوري اين سيستم را براي اطمينان از سلامت مواد غذايي فضا نوردي اجرا کردند.

مصرف کنندگان به طور روز افزون براي مسائلي همچون کيفيت، بهداشت و ايمني مواد غذايي که مي خورند يا مي آشامند، اهميت بيشتري قائل مي شوند.

تضمين کيفيت و سلامت به عنوان مسأله اي کليدي براي رقابت در صحنه صنايع غذايي و بقاي شرکت هايي همچون توليد کنندگان مواد غذايي و شرکت هاي تجاري حايز اهميت مي باشد. بنابراين مديريت ريسک براي تمامي کساني که در زنجيره توليد مواد غذايي دخيل هستند، از کشاورزان، صيادان و باغداران گرفته تا تهيه کنندگان مواد غذايي، فروشندگان، توزيع کنندگان و شرکت هاي حمل و نقل و ذخيره مواد غذايي به عنوان نيازي اساسي به حساب مي آيند. استاندارد و استانداردسازي در کشور ما مقوله اي است که عمر چنداني از آن نمي گذرد و به تازگي لزوم استفاده از آن بر اقشار مختلف جامعه روشن شده است.

واژه استاندارد در زبان انگليسي، از نظر علمي و فني داراي دو معني کاملاً متفاوت مي باشد:

الف) مقياس اندازه گيري که در فرانسه امروزي آن را اتالون Etalon مي نامند.

ب) به معناي کتابچه حاوي مقررات و اصول براي تنظيم امور فني، علمي و تجاري که در فرانسه به آن نرم (la norm)گفته و در آلمان به معناي (Norm) و در ريشه لاتين آن (Normn) يعني گونيا به کار مي رود.

نکته ۱: در ايران واژه استاندارد به معني تثبيت شده، توسط مرحوم غلامحسين مصاحب پيشنهاد شد که اين کلمه هرگز رواج نيافت.

تعاريف ديگر استاندارد: استاندارد بيان شرايطي است که بايد براي دستيابي به يک هدف معين رعايت شود و قابل استفاده مکرر است. همچنين به معناي هر نوع نظم ثابتي که در مجاري امور پديده ها جاري مي باشد و نيز استاندارد به معناي هر معيار و مقياسي است که با آن بتوان کيفيت و کميت اموري را مورد سنجش قرار داد.

– انواع استانداردهاي عمومي و اساسي:

به طور کلي استانداردها به چهار دسته به شرح زير تقسيم مي شوند:

استاندارد کارخانه اي Factory Standard)):

استاندارد کارخانه اي حاصل و شامل اتفاق نظرات بخش هاي مختلف يک کارخانه توليدي در زمينه طراحي، توليد، کنترل و ساير عملکردها مي باشد. تدوين و اجراي استاندارد کارخانه اي توسسط موسسات و کارخانجات صنعتي به عنوان يک موضوع مهم و اصلي مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر مزاياي فراوان تدوين اين اسناد، اجراي سيستم به روز رساني و بازنگري استانداردهاي کارخانه اي همگام با توسعه و پيشرفت هاي فني عملأ زمينه همراه بودن هر سند را با آخرين فن آوري هاي موجود فراهم مي سازد. از جمله استانداردهاي کارخانه اي، مي توان استانداردهاي STD شرکت ولوو، استاندارد SIA شرکت ساکايي ژاپن، استاندارد مهندسي EDS شرکت دوو، استانداردهاي کارخانه اي کمپاني بنز و دهها نمونه ديگر را نام برد که بسياري از آن ها مورد تاييد موسسات استاندارد کشورهاي متبوع قرار گرفته و به عنوان مبنا و بخشي از استانداردهاي ملي هر کشور مطرح شده اند. استانداردهاي کارخانه اي خود به دو دسته يعني استانداردهاي فني و تکنيکي و استانداردهاي اجرايي و مديريتي تقسيم مي شوند.

استاندارد ملي (National Standard):

اين استاندارد پس از بررسي و مشورت، توسط متخصصان و کارشناسان فني صنايع و بازرگاني به منظور حفظ منافع ملي(منافع توليد کننده و مصرف کننده) در هر کشوري تدوين مي شود که البته وظيفه اصلي تدوين استانداردهاي ملي در هر کشور به عهده سازمان ها و موسسات استاندارد کشور مي باشد، بديهي است ممکن است اين گونه سازمان ها دولتي، نيمه دولتي و يا خصوصي باشند. از جمله استانداردهاي ملي مي توان به استاندارد ملي ايران با علامت اختصاري ISIRI، استاندارد ملي آلمان (DIN)، استاندارد ملي ژاپن ( JIS)، استاندارد ملي آمريکا ( ANSI)، استاندارد ملي انگلستان (BSI)، استاندارد ملي روسيه سابق (GOST)، استاندارد ملي فرانسه (AFNOR) و … اشاره نمود.

نکته ۲: در کشور ما موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران متولي تهيه و تدوين استانداردهاي ملي مي باشد که عمدتأ از استانداردهاي ملي کشورهاي ژاپن، آلمان و انگليس و استاندارد بين المللي ISO کمک گرفته مي شود.

استاندارد منطقه اي (Local Standard):

اين استاندارد توسط گروهي از افراد ذينفع در دو يا چند کشور همجوار که در صنايـع مشترکند و يا داراي داد و ستد بازرگاني هستند، تدوين مي گردد. اجراي اين استاندارد باعث تسهيل در ارتباطات فني و بازرگاني با يکديگر و حتي با ساير کشورها مي شود.

از جمله اين استانداردها مي توان به استاندارد EN (Europaisches Komitee fur Norming) که با همکاري ۱۵ کشور اروپايي متحد تدوين شده است و يا استاندارد COPANT که ويژه کشورهاي پان امريکن(سازمان کشورهاي آمريکايي) مي باشد، اشاره کرد.

استاندارد بين المللي (International Standard):

اين استاندارد حاصل توافق نظرات کارشناسان ذيربط ممالک عضو سازمان بين المللي استاندارد است، که البته در ابتدا ممکن است تصور شود که اهداف استانداردهاي ملي و منطقه اي با استانداردهاي بين المللي مشترک باشد. براي تعيين اين موضوع بايد اشاره کرد که هدف نهايي اين استانداردها چنين بيان مي شود “توانايي عملکرد در تمام سطوح “و هدف از استاندارد کردن در سه سطح قبلي نيز مشابه تعريف ارتقاء فعاليت در مورد انواع استانداردهاي جهاني و يا تعميم استانداردهاي بين المللي در زمينه هاي علمي، فن آوري و اقتصادي مي باشد. از جمله استانداردهاي بين المللي مي توان به استانداردهاي (ISO) و استاندارد (IEC) اشاره نمود.

نکته ۳: استاندارد کارخانه اي در محدوده سطح کارخانه، استاندارد ملي در محدوده سطح کشور، استاندارد منطقه اي در محدوده چند کشور و استاندارد بين المللي در کل کشورهاي جهان کاربرد دارد.

– اصول و فوايد استاندارد کردن:

– فوايد براي توليد کنند: تعيين خواص و مشخصات مورد نظر، تعيين و تشريح روش هاي توليد، مونتاژ، آزمون، نمونه برداري، نحوه بسته بندي و حمل ونقل، روش هاي حفاظتي، تعيين عبارات، اصطلاحات و علائم لازم جهت تفهيم طرفين، طبقه بندي مفاهيم و اصطلاحات، کاهش تنوع، افزايش سطح توليد، صرفه جويي در مواد اوليه و انرژي، کاهش ضايعات، بهبود کيفيت محصولات، تسهيل در انبارداري، بسط و گسترش بازرگاني داخلي و خارجي.

– فوايد براي مصرف کننده: تأمين کالاي مرغوب، اطمينان از ايمني کالا و محصول، سهولت در سفارش، پرداخت هزينه کمتر، دسترسي آسان به کالاي مورد نظر.

مشخصات يک استاندارد تدوين شده:

عنوان کامل، شماره، تاريخ تدوين وتجديد نظر، مرحله تجديد نظر، دامنه، منابع، مفاهيم و اصطلاحات، جنس و مواد، نحوه توليد، کيفيت سطحي، درجه و گريد، آزمون ها، تعداد آزمون ها، روش هاي آزمون، مشخصات ابعادي و تلرانس ها، خواص فيزيکي، مکانيکي، عمليات تکميلي و نهايي، روش هاي حفاظتي، روش هاي بسته بندي، روش هاي حمل و نقل و نگهداري، مسئوليت هاي توليد کننده و خريدار، چگونگي حل اختلافات و…