دانستنی آنلاین/فرهاد اسماعیلی: مسئولیتپذیری فردی و اهمیت فعالیتهای داوطلبانه در بخشهای مختلف اجتماعی به ویژه توانمندسازی جامعه متوسط به پایین جامعه از نظر اقتصادی، جامعه جهانی را بر آن داشت تا یک روز را به عنوان روز داوطلب نامگذاری کنند.
بر همین اساس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۹۸۵ میلادی، پنجم دسامبر را به عنوان روز بینالمللی داوطلب نامگذاری کرد و از آن زمان تاکنون، سازمان ملل، دولتها و تشکیلات مدنی این روز را با هدف به رسمیت شناختن سهم داوطلبان در جوامع خود جشن می گیرند .
همچنین در نوامبر ۱۹۹۷ میلادی، با پیشنهاد دولت ژاپن به دبیرکل سازمان ملل، مجمع عمومی سازمان ملل، سال ۲۰۰۱ را به عنوان سال جهانی داوطلبان اعلام کرد. ایده انتخاب این سال در شروع قرن ۲۱ برای برانگیختن و جذب مشارکتهای ملی و جهانی بود تا فعالیت داوطلبان تسهیل شده و به رسمیت شناخته شود.
داوطلبی عامل تقویت همبستگی و انسجام
دبیر کل سازمان ملل متحد معتقد است که داوطلبی همبستگی و انسجام را از راه ارزش های اساسی همکاری و را بطه متقابل تقویت می کند.
آنتونیو گوترش با اشاره به اینکه دستور کار ۲۰۳۰ خواستار دنیایی عادلانه، برابر، شکیبا، آزاد و از نظر اجتماعی فراگیر است که در آن نیازهای آسیب پذیرترین افراد جامعه برآورده شود، افزود: داوطلبی سازوکاری قدرتمند برای به خدمت گرفتن مردم، به خصوص کسانی که عقب نگه داشته شده اند، برای دستیبابی به آرمان های توسعه پایدار است. وقتی مردم داوطلب می شوند با بقیه تماس برقرار و حس اراده را تقویت می کنند.
وی با اشاره به شعار روز داوطلب گفت: شعار امسال، “داوطلب برای آینده فراگیر” است که تاکید می کند از راه داوطلبی، مردم میتوانند مشارکت های معناداری در جوامع فراگیرتر و تساوی گرا داشته باشند.
گوترش ادامه داد: از طریق اقدامات داوطلبانه، افرادی که در حاشیه هستند میتوانند بیشتر درجوامع حاضر باشند. برای مثال، طرح #داستان_او، با بیش از ۵۰۰ ویراستارداوطلب از سرتاسر کشورهای عربی، نمایندگی زنان در ویکیپدیای زبان عربی را افزایش داده که منجر به شمول جنسیتی بیشتر در فرهنگ منطقه شده است.
وی همچنین به هند اشاره کرد و گفت: داوطلبان سازمان ملل متحد در پویش “هندوستان قابل دسترسی”، دسترسی افراد دارای معلولیت را از راه بررسی یک هزار و ۶۰۰ ساختمان عمومی در ۲۵ شهر بزرگ تقویت کرده اند.
دبیر کل سازمان ملل با داوطلب شدن پناهندگان برای آموزش کودکان و درک بهتر بین فرهنگی در اردوگاهای پناهندگان در سراسر جهان، تاکید کرد و افزود: علاوه بر افزایش تعداد داوطلبان سازمان ملل متحد برای مشارکت درفعالیتهای نظام ملل متحد در حمایت از دستور کار ۲۰۳۰، باید همچنان به تبلیغ داوطلبی در سرتاسر جهان ادامه دهیم چرا که این کار همبستگی و انسجام را از راه ارزش های اساسی همکاری و رابطه متقابل تقویت می کند.
به گفته گوترش، داوطلبی از این رو مهم است که اطمینان حاصل کنیم تلاش های جهانی توسعه پایدار متعلق به همه مردم است و توسط همه مردم و برای تمامی افراد اجرا میشود.
فعالیتهای داوطلبانه سلامت، مسئولیتی اجتماعی
علیرضا نیکبخت نصرآبادی، رییس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران، درباره فعالیتهای داوطلبانه به ویژه در حوزه سلامت گفت: در خواستگاه عقیدتی فعالیتهای داوطلبانه به نص حدیث شریف “کلکم راع و کلکم مسول” در مکتب متعالی اسلام برمیگردد که همه مردم را برای انجام همه وظایف انسانی مسئول می داند.
وی افزود: امروزه در جوامع مترقی و پیشرفته داشتن یک فعالیت داوطلبانه به عنوان یک وظیفه شهروندی متعالی در نظر گرفته شده و برنامه های تشویقی برای ورود جوانان و تسهیل کار داوطلبانه با مشارکت خود مردم و بصورت خودجوش در راس برنامه های اجتماعی آنان لحاظ شده است. داشتن یک فعالیت مداوم داوطلبانه در رزومه کاری افراد یک ارزش اجتماعی مثبت تلقی شده و مورد تکریم عموم قرار می گیرد.
نیکبخت نصرآبادی ادامه داد: انجام اینگونه فعالیتها در فرهنگ غنی ایرانی- اسلامی ما نیز در دیدگاه فردی با یک نوع ایثار و از خود گذشتگی و وقف توانمندیها و زندگی و برنامههای فردی همراه بوده و روحیه تعاون و مسوولیتپذیری را ترویج و از خودخواهی، خودمحوری و مسئولیت گریزی پیشگیری کرده و با ترغیب جامعه و گروههای اجتماعی برای پذیرفتن مسولیتهای مدنی بیشتر همراه است.
رییس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین گفت: بدون شک این مقوله در حِرَف متناظر با سلامت اهمیت بیشتری پیدا می کند، هم برای ارایه دهندگان خدمات و هم برای دریافت کنندگان آن، فلذا مکاتب فلسفی پزشکی معاصر با یک نگاه انسان مدار و یک پارادیم اجتماعی به مولفههای اجتماعی حوزه سلامت ورود پیدا کرده و سلامت را یک فرایند اجتماعی پیچیده می داند که با مشارکت فراگیر و موثر، تمامی این عناصر اجتماعی قابل حصول است و این مشارکت اجتماعی با خدمات داوطلبانه شکل متعالیتری را به خود می گیرد.
نصرآبادی طرح این مطلب که ما در کجای این فرایند قرار گرفته ایم و آموزش و پرورش و آموزش عالی ما چقدر جوانان را آماده پذیرش و ارایه این نقش تاثیر گذار کردهاند جایی است محل تامل و مداقه، تصریح کرد: اگر نقش نیروهای داوطلب در پیشبرد اهداف نظام سلامت مهم باشد – که هست- و اگر اهمیت برنامه داوطلبان سلامت در بالا رفتن سطح آگاهیهای بهداشتی، انجام خودمراقبتی، رفتارهای پیشگیرانه و بهبود وضعیت سلامت عمومی مهم است – که هست-، پس باید عموم مردم، به ویژه جوانان را برای انجام این مهم آموزش مناسب داد و آنان را برای پذیرش و ایفای این نقش آماده کرد.
او تاکید کرد: اگر بپذیریم از جمله حقوق فردی، سیاسی و اجتماعی افراد جامعه، مشارکت و همکاری ایشان در توسعه کشور است، باید شرایط و زمینه مشارکت مردم در همه سطوح ارائه خدمات مراقبتی و سلامت را نیز فراهم کرد.
این استاد حوزه سلامت اضافه کرد: بدون شک نقش محوری داوطلبین سلامت در تمامی برنامه های حوزه سلامت انکار ناپذیر و بیبدیل است و به عنوان بخشی از بدنه فعال جامعه در ارتقای نظام سلامت باید نقش آفرینی کنند. آنان حلقه ارتباط مسئولین بهداشتی را با سطوح محیطی جامعه برقرار می کنند و می توانند سبب بهبود شاخصهای بهداشتی شوند. حضور آنان زمینههای لازم را برای مشارکت فعالانه تر افراد در توسعه اقتصادی، اجتماعی کشور فراهم میکند. این پدیده نوین، نگاهی نو به اجتماعی کردن سلامت و مردمی شدن آن که نوعی نگاه جامعه نگر با محوریت انسان سالم و فعال محور اجتماعی است را دنبال میکند.
در هر حال وقتی در جامعهای فعالیتهای داوطلبانه در شاخه های مختلف به ویژه در حوزه های اجتماعی و اقتصاد اجتماع محور افزایش پیدا می کند، جامعه به سمت مشارکت پذیری اجتماعی، پس از آن مسئولیت پذیری اجتماعی گرایش سوق می یابد. بدین طریق جامعه از نظر مسئولیت اجتماعی به درجه منطبق با معیارهای جهانی می رسد.
