چرا برخی آدم های دور و برمان، فرهنگ تقدیر و تشکر ندارند و به زبان ساده تر قدردان محبت دیگران و بعضی وقت ها حتی شاکر نعمت های خداوند نیستند و گویی همیشه از همه طلبکارند؟! این در حالی است که جامعه شناسان و کار شناسان علوم رفتاری بر این باورند که «گفتار» جوهر زندگی انسان و مهم ترین جریان زندگی اجتماعی است؛ بطوری که یکی از روانشناسان بزرگ معتقد است: «گفتار» گرانقدر ترین ابزاری است که آفرینش در اختیار بشر قرار داده و عمق و عظمت این موهبت بزرگ بر ما روشن نیست!
یک مهارت گرانبها
مطالعات بیانگر آن است که ارتباط سالم و بهره مندی از برکات ماندگار و ارزشمند و در رأس آن، مسأله بهداشت و روان، مستلزم پیوند خود با خدا و خلق است و به این ترتیب قرار گرفتن در فرآیند (خدا- خود – خلق) رمز موفقیت انسان های موحد در پیوند خود با مردم و خداوند است؛ اما توجه به این نکته مهم ضروری است که این مهارت باارزش، نیازمند آموزش و فراگیری است. در این میان مهارت «تشکر کردن» و «قدردانی» از جمله مهارت های گرانبهایی است که ما انسان ها در فرآیند زندگی از بدو تولد تا پایان حیات دنیوی با آن مواجه هستیم.«دکتر غلامعلی افروز» رییس سازمان نظام روان شناسی و مشاوره کشور در گفتگو با خبرنگار ما می گوید: ما انسان ها در ابتدای تولد فاقد هرگونه مهارتی هستیم؛ تنها مهارت کودک در بدو تولد، مکیدن شیر مادر و گریه کردن است؛ خداوند این دو مهارت فطری و ذاتی را به عنوان ابزار و وسیله حیات و ادامه بقا در اختیار طفل قرار داده است، اما سایر مهارت ها را باید بیاموزیم.
نقش والدین در اشاعه فرهنگ تشکر
دکتر افروز تأکید می کند: بر این اساس اگر پدر و مادر، بخصوص مادر با این گونه مفاهیم و مهارت ها ناآشنا باشند، اولین مراوده ها و ارتباط های کودک دچار آسیب می شود، زیرا مهارت تشکر کردن و شاکر بودن را بطور معمول کودک از والدین، نزدیکان، همسالان و رسانه ها فرا می گیرد! این استاد دانشگاه می افزاید: وقتی ما انسان ها را دوست داشته باشیم و نسبت به آن ها مثبت اندیش باشیم، سرزمین قلب و دلمان نورانی می شود، در حالی که باید بخاطر داشت انسان بدگمان، بدطینت و بدبین پیش از آنکه دیگران را در آتش کینه و بداندیشی خود بسوزاند، خود تباه می شود و به این ترتیب خویش را طعمه حوادث و صید ناکامی ها می کند! «افروز» با اشاره به تأکید قرآن کریم بر تقدیر و تشکرکردن، تصریح می کند: در بسیاری آیات قرآن، ازاین رفتار به عنوان شاخص بندگان خاص و «عبادالرحمن» (سوره فرقان آیه ۱۶۳) یاد شده است. همچنین آیه ۸۶ سوره نساء نیز می فرماید: هرگاه شما را تکریم کردند، شما نیز به نحو شایسته تری و یا همانند آن تکریم کنید.
افراد سخاوتمند
این روان شناس معتقد است: افراد کریم النفس و سخاوتمند زبان تقدیر و سپاسگزاری دارند و در مقابل، افراد بخیل و تنگ نظر از این مهارت و موهبت بزرگ الهی محرومند. توصیه های مؤکد قرآنی و روایی در دین مبین اسلام در حالی است که امروزه همه جامعه شناسان، روان شناسان و صاحبنظران علوم ارتباطی نیز تشکر و قدردانی را مجرای مناسبی برای بهره مندی از مواهب طبیعی و زمینه ساز رشد و تعالی بشر می دانند.
نتایج مطالعات صورت گرفته در این رابطه مؤید این واقعیت است: انسان هایی که زبان تشکر و تقدیر ندارند، در فرآیند زندگی از کاروان حقیقت جو و سعادت طلب عقب می مانند و در عرصه های مختلف طعم تلخ شکست را تجربه می کنند. در حالی که انسان های متواضع و فروتن همچون آهن ربا، محبت و دعای خیر دیگران را که بالا ترین سرمایه هستی است به خود جذب می کنند.
ریشه ناسپاسی
محمدحسین ساجدی نیا، عضو هیأت علمی دانشگاه نیز ریشه ناسپاس بودن را در ناآگاهی، جهل محیط، غرور و منیت ها می داند و در گفتگو با خبرنگار ما به این نکته اشاره می کند که آدمهای قدردان، خود نیز از برکات و آثار این مهارت بهره مند می شوند، اما آن ها که از این موهبت بی بهره اند، به نوعی دچار فقر عاطفی، اخلاقی، ایمانی و آگاهی و در بسیاری موارد نیز متأثر از صفت رذیله غرور، نخوت و خودمحوری هستند.
وی با بیان اینکه «انسان های کج فهم، ناآگاه و خودمحور، خود را در زندان منیت ها و جهالت ها گرفتار کرده اند»، می افزاید: مرز رفتارهای پسندیده و زشت مربوط به حوزه دین، اخلاق و فرهنگ است؛ اینکه می گویند «همنشین تو از تو به باید/ تا تو را عقل و دین بیفزاید»، بیانگر اهمیت روابط انسان ها با یکدیگر است.وی تصریح می کند: بر اساس ارزشهای دینی و ملی ما، انتظار این است که مهارت تشکر و قدردانی در همه ایرانیان بصورت فرهنگ نهادینه شود، زیرا سپاسگزاری و تقدیر در ادبیات دینی ما، همواره با خداوند و منشأ هستی پیوند خورده و جمله مشهور «من لم یشکرالمخلوق لم یشکرالخالق» بیانگر اهمیت این مهارت ارزشمند است.
پیامدهای ناسپاسی
این عضو هیأت علمی دانشگاه همچنین درباره پیامدهایی که افراد ناسپاس و ناشکر را تهدید می کند، می گوید: محروم بودن از مهارت قدردانی، متأسفانه خسارت های عاطفی، روانی، معنوی و حتی اقتصادی فراوانی به این افراد وارد می کند؛ برای نمونه باید توجه داشت که یکی از عناصر تأثیرگذار در سلامت و بهداشت روان افراد، صله رحم و برقراری ارتباط سالم با دیگران است و در این میان انسانی که خویش را از این مهم محروم کند، دیر یا زود دچار ازخودبیگانگی می شود.وی هشدار می دهد که ایزوله شدن و قطع ارتباط سالم با همنوعان، زمینه ساز اختلالات روانی و برهم خوردن تعادل و بهداشت روان است.
توهم و پوچی
به باور کار شناسان ارتباطی، محروم بودن از زبان شکر به بروز مشکلات فراوان در شبکه ارتباطات منجر می شود؛ حال آنکه انسان موجودی است اجتماعی و همین ویژگی موجب نیاز او به دیگران می شود. انسانی که خود را از مواهب ارتباط با دیگران محروم کرده، به تدریج دچار توهم، افسردگی، خیال پردازی و احساس پوچی می شود و از مسیر رشد و کمال فاصله می گیرد.به گفته ساجدی نیا، بلوغ عقلانی، عاطفی، اخلاقی و جسمی یک زنجیره متصل است؛ حتی اگر فرد در بعد جسمی رشد کند بدلیل فقر سایر عناصر زنجیره، قادر به نمایش احساسات مثبت خویش نبوده و همین امر موجب انحراف او از جاده تعالی و کمال و تندرستی می شود و در یک کلام، شکر نعمت، نعمتت افزون کند کفر نعمت، از کفت بیرون کند.
اهمیت تشکر کلامی و رفتاری
وی، درمان این درد اجتماعی را تنها در شست و شوی معنوی و فرود از برج تهی غرور و خودمحوری و مسلح شدن به نور ایمان و اخلاق و آگاهی می داند و درباره بهترین شیوه قدردانی می گوید: تشکر در شکلهای مختلف امکانپذیر است اما بطور قطع، تشکر «کلامی و رفتاری» از سایر شیوه ها مهم تر است. این پژوهشگر همچنین به آیات قرآنی مبنی بر توصیه مردم به خوب سخن گفتن با دیگران و نیکی به یکدیگر اشاره کرده و می گوید: در قرآن مجید، تندگویی و بدزبانی بسیار مذمت شده و در یک کلام، رویه دین اسلام خوب سخن گفتن، خوب معاشرت کردن و خوب رفتار کردن است.
منبع: قدس آنلاین
