دانستنی آنلاین: اقتصاد شهری چیست و چه کسی متولی آن است ؟ مبنای قانونی این پاسخ چیست ؟ این ها نکاتی هستند که نگارنده در صدد است در این یادداشت مختصراً به آنها بپردازد . از دیرباز ، شهرها بهعنوان عامل محرک توسعه اقتصادی کشورها و کانون تمرکز توسعه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، نقش عمدهای در رشد و توسعه ایفا نموده اند. بر این اساس شهرها ویترین و نمادی از فرهنگ و اقتصاد کشورها به شمار میروند.
شهرها ظرفیتهای بسیاری در زمینه های اقتصادی و اجتماعی دارند که این ظرفیتها، از قابلیتهای جذابی برای رشد و توسعه برخوردارند که مدیران شهری میتوانند این ظرفیتها را فعال نمایند.
ظرفیتهای اقتصادی گستردهای که مدیران شهری میتوانند با بهرهگیری از این ظرفیتها، مقدمات لازم برای توانمندسازی شهروندان، افزایش بهرهوری بخشهای عمومی و بهرهگیری از توان مدیریتی، مالی و فنی بخش خصوصی، مقدمات توسعه پایدار شهرها را فراهم کنند.
همچنین میتوانند در ارائه خدمات به شهروندان، ضمن کاهش هزینهها، کارآیی و تاثیرگذاری خدمات را ارتقا دهند ، که میتوان اذعان داشت رضایتمندی شهروندان در گرو فعال سازی ظرفیت های اقتصادی اجتماعی شهرها می باشد.
قابل توجه اینکه در موضوع اقتصـاد کلان به موضوعاتی از قبیل درآمد ، تورم ، بـیکـاری ، هزینههـای دولتی ، صـادرات و واردات پرداخته می شود در صورتی که در اقتصـاد خرد مسـائل واحدهـای کوچک مـانند کـارخـانههـا ، کـارگـاههـا و هزینه خـانوارهـا بررسی مـیشوند. اما مسـائل زیـادی در اقتصـاد شهری وجود دارد که امکـان بررسی آنهـا بدون در نظر گرفتن فضـا (مکـان) و فــاصـلـه وجود ندارد. بنـابراین در اقتصـاد شهری سعی مـیشود مســائـل تخـصــیص عـوامـل تولـید و توزیع درآمد واقعی (کـالاو خدمـات) در داخل و بـین منـاطق شهری به طور علمـیبررسی و توضـیح داده شود .
در اقتصـاد شهری لازم است به این نکات توجه نماییم که کـالاو خدمـات نه تنهـا در داخل یک شهر، بلکه بـین شهرهـا چگونه تولـید و توزیع مـیشود؟ چگونه شهرهـا رشد و توسعه مـییـابند ؟ آیـا رقــابتـی بـیـن شـهرهـا وجود دارد؟ دربـاره استفـاده از زمـین در شهر چگونه تصمـیم گرفته مـیشود ، سـاخت و شکل شهر چگونه است؟ حـاشـیه نشـینی و اثرات مثبت یـا منفی آن در عدم تعـادل اقتصـاد شهری در هر شهری و متناسب با ظرفیت های آن چگونه است ؟
در اقتصاد شهری به شش حوزه مرتبط با یکدیگر می توان اشاره نمود:
۱نیروهای بازار در توسعه شهرها ، ۲کاربری اراضی شهری ، ۳حمل و نقل شهری، ۴جرم و جنایت و سیاست عمومی ، ۵مسکن و سیاست عمومی ، ۶مخارج دولت های محلی و مالیات ها
کوتاه سخن اینکه ردپای نقش پررنگ اقتصاد شهری را می توان در شناخت نقش شهرها در تحولات اقتصادی اجتماعی و رشد و توسعه اقتصادی ، توجه به پروژه های شهری از منظر بخش عمومی و بودجه بندی آن ، جلب و جذب مشارکت های مردمی و خصوصی در سرمایه گذاری های شهری و بسیاری موارد دیگر مشاهده نمود.
اما نبض اقتصاد شهری کجا میزند و قلب تپنده اقتصاد شهری کجاست ؟
در پاسخ باید گفت امور اجرایی شهرها در اختیار یک نهاد عمومی غیر دولتی به نام شهرداری است که وظیفه کسب و درآمد و هزینه کرد آنها در شهر را برعهده دارد. روش و منش کسب درآمد و چگونگی هزینه کرد شهرداری ها همان تصمیم کلانی است که برای تنظیم سیاست کلان اقتصاد شهری اتخاذ میشود.
در همین نقطه است که یک شهر گردشگر محور و شهری دیگر لجستیک محور و شهری دیگر شهر خلاق می شود . این همان تصمیم کلان اقتصاد شهری است که با کاهش عوارض شهری در یک حوزه به جلب و جذب سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی در آن حوزه می پردازد و با افزایش عوارض شهری در حوزه دیگر از افزایش سرمایه گذاری در مقوله ای خاص پیشگیری می نماید.
در شهرهای خشک و پرآب ، شهرهای کم جمعیت و پرجمعیت، بندری و غیربندری، نزدیک به پایتخت و دور از آن ، مرزی و غیرمرزی، پردانشجو و کم دانشجو ، دارای صنایع بالادستی و پایین دستی و ……. سیاست های مختلف اقتصادی باید اتخاذ نمود در غیر این صورت شاهد شهری از هم گسیخته و مردمانی ناراضی خواهیم بود.
اما وظیفه مهم تصمیم گیری برای اقتصاد شهری با کیست ؟ پاسخ شورای اسلامی شهر است.
منطبق با بند ۲ ماده ۸۰ قانون تشکیلات وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و اتخابات شهرداران مصوب ۱۳۷۵ بررسی و شناخت کمبود ها نیازها و نارساییهای اجتماعی فرهنگی آموزشی بهداشتی اقتصادی و رفاهی هر شهری به همراه تهیه طرح و پیشنهاد های اصلاحی و راه حل های کاربردی آن در این زمینه ها جهت برنامه ریزی بر عهده شورای اسلامی همان شهر می باشد. شورایی که اعضای آن در انتخاباتی آزاد و بر اساس اراء مردم همان شهر انتخاب می شوند. انتخاباتی که در پیش روست و هر کاندیدایی باید برنامه خود را برای اقتصاد شهری حوزه انتخابه خودش ارائه نماید.
علیرضا رحیمی محمودآبادی- کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری
