دانستنی آنلاین: ایجاد فضای صلح و تفاهم با رسانه های گفت و گو محور امکان پذیر است. رسانهها باید بتوانند در عین بازنمود همه وقایع تلخ و شیرین جهان کنونی، راهحلهای تفاهمآمیز و صلحجویانه را ارائه و آموزش دهند.
باید صلح را در ذهن مردمان بنا نهاد
فلسفه وجودی شاخه علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل متحد(یونسکو) از میان برداشتن آن دسته از موانع معرفتی است که موجب نابردباری، عدم مفاهمه، خشونت و جنگ میشوند.
در اساسنامه یونسکو آمده است: ” از آنجا که جنگ در ذهن مردمان آغاز میشود، باید صلح را هم در ذهن مردمان بنا نهاد. ” ناآگاهی از راه و رسم زندگی دیگران، در طول تاریخ بشریت، علت اصلی بیاعتمادی و شک میان مردمان جهان بوده ؛ اختلافاتی که همیشه به جنگ منتهی شده است.
از سوی دیگر در دنیای امروز از “یک جهان ، چندین صدای ” مکبراید تا «یک جهان با جهانیان بسیار ” اوکتاویوپاز ، جریانهای ارتباطی شکل میگیرد که فهم آن با رویکردهای جدیدی امکانپذیر است. از اینرو برای انتقال و فهم درست اطلاعات باید به الگوها و مدلهای جدیدی اندیشید که مبنای مشترک آنها پذیرش«مدیریت تنوع فرهنگی» در عصر اطلاعات است.
کثرتگرایی فرهنگی لازمه وضعیت موجود است
در ماده۲ اعلامیه «تنوع فرهنگی» مصوب سیویکمین اجلاس عمومی یونسکو در سال ۲۰۰۱ آمده است: در جوامع ما که تنوع آن رو به فزونی است، تضمین تعامل موزون و تمایل به همزیستی میان ملتها و گروههای دارای هویت فرهنگی بسیار متنوع و ضروری است. بنابراین «کثرتگرایی فرهنگی» بخشی جداییناپذیر از وضعیت موجود است و عملیشدن آن به دنبال تبادل فرهنگی و شکوفایی ظرفیتهای خلاق که حیات عمومی را پایدار میسازند، تحقق می یابد.
مضمون مبادله پیام در این چشمانداز متنوع، مضمونی «گفتوگویی» است که با الگوی «گفتوگوی فرهنگها» سنخیت و همگونی فراوان دارد.
گفتوشنود (دیالوگ) به گسترش کارآیی درونی و بیرونی نظامهای ارتباطی کمک میکند. اساس روزنامهنگاری مبتنی بر گفتوگو، فعالدیدن و فعالساختن مخاطبان است. زیرا جامعه مردمسالار، جامعهای متنوع و دارای کنش و واکنشهای زنده ارتباطی است.
مخاطبان منفعل و خاموش را باید مشارکتپذیر کرد
بنابراین باید به جنبههای ادراکی اخبار و مشارکتپذیر کردن مخاطبان منفعل و خاموش بهعنوان یک راهبرد اساسی در «روزنامهنگاری گفتوگو» اهتمام ورزید.
فراموش نکنیم زمانی که منابع رسانهای از یک ساختار واحد غیررقابتی تبعیت کنند، «مارپیچ سکوت» و گفتار، نوعی یکپارچگی منفعلانه را در افکار عمومی بهوجود میآورد و حساسیت و انعطافپذیری دموکراتیک را از متن جامعه خارج میسازد. از اینرو مخاطبان خاموش و منفعل، گفتمانهای حاشیهای را شکل میدهند و زمینه منازعهها و مناقشههای خشونتآمیز را به دلیل فقدان فرهنگ ” گفتوگو ” فراهم میسازند.
دوری از خشونتورزی و رویآوری به صلح نباید فقط به دنیای سیاست محدود شود؛ بلکه در نگاهی کلان باید صلح در اندیشه، صلح با طبیعت، صلح با تاریخ و صلح با همه قواعد نظم اجتماعی در سرلوحه فعالیت رسانه و بخصوص روزنامهنگاران قرار گیرد. جهانی که بر مدار چنین درکی بچرخد، قطعا میتواند تصویری دوستداشتنیتر از زندگی در همه لایههای حیاتاجتماعی، فرهنگی و سیاسی عرضه دارد.
لزوم تکیه بر نرمخبر در وضیت کنونی
متاسفانه طی سالهای گذشته تاکنون ارزش خبری «برخورد» بیشترین استفاده را در اخبار و رسانههای ما به خود اختصاص داده، بهگونهای که به یک اپیدمی در میان روزنامهنگاران تبدیل شده است و از سوی دیگر تکیه بر سختخبر و عدم گرایش به نرمخبر ذهنیت مردم را با خشونت آمیخته است.
ارزش خبری برخورد و بهطور کلی منفیگرایی، تقریبا در همه رسانهها، چه در سطح ملی و چه در سطح جهانی، یک ارزش مهم و برجسته بهشمار میرود. در چنین فضایی، سخن گفتن از صلح یا تفاهم و رواداری کاملا بیمورد است.
رسانهها برای ایفای نقشی که منتهی به گفتوگو شود، نیازمند اتخاذ رویکرد جدیدی هستند که بتوانند در عین بازنمود همه وقایع تلخ و شیرین جهان کنونی، راهحلهای تفاهمآمیز و صلحجویانه را ارائه و آموزش دهند.
ویژگی های رسانه صلحطلب
رسانه صلحطلب بهجای تکیه بر منابع انحصاری وابسته به قدرتها، از منابع متکثر و متعدد بهره میجوید. صداهای مختلف را بازتاب میدهد و ابعاد غیرانسانی رویدادهای خشونتآمیز را در کنار چهره انسانی رویدادهای مثبت ارایه میکند. دیدگاهها و منافع همه گروههای دخیل در کشمکشها را مشخص میکند، از تعصب، پیشداوری و انگزدن میپرهیزد، برای مسائل مورد منازعه، راهحلهای صلحآمیز ارایه میکند و بر میزان کینه و خصومت نمیافزاید.
رسانههای صلحطلب بر این باورند که دموکراسی و صلح، محصول گفتوگو بوده و صدای نخبگان فکری، نواندیشان و مصلحان را در کنار تودههای رنجکشیده از جنگ و خشونت یک وظیفه حرفهای تلقی میکنند.
رسانههای صلحطلب به این گفته کنفوسیوس باور دارند که «وقتی همهچیز در کشور بهخوبی پیش میرود، دلیرانه سخن بگویید و دلیرانه عمل کنید؛ اما وقتی دولت راه خودش را گم کرده یا در حال یافتن آن است، دلیرانه عمل کنید و نرم سخن بگویید.» بنابراین زبان تفاهمی و ارتباطی یا گفتار نرم را برای انتقال پیام برمیگزینند.
پیشنهادهایی برای ایجاد فضای صلح و تفاهم با رسانه های گفت و گو محور
در پایان پیشنهاد میشود:
۱- در نظام سنتی ارزشهای خبری روزنامهنگاری تجدیدنظر بهعمل آید و ارزشهایی نظیر صلح، تفاهم و دموکراسی به فهرست ارزشهای خبری مرسوم افزوده شود.
۲- فرهنگ صلحطلبی، وفاق و مدارا از طریق بازتاب دادن رویدادها و مطالبات صلحطلبانه تقویت شود.
۳- از سبکها و شیوههای جذاب و موثر در گزارشگریصلح و آمیختن متون مربوط به صلح با علایق انسانی بهمنظور تاثیرگذاری بر وجدان عمومی جوامع و نیز فرهنگ و رفتار سیاستمداران استفاده شود.
۴- تنوع و تکثر فرهنگها بهرسمیت شناخته شوند و به آنها احترام گذارده شود.
۵- در یک کلام صلحمدار شدن رسانهها جایگزین جنگمحوری و برجستهسازی گفتمان خشونت شود.
