دانستنی آنلاین/ گروه پژوهش: مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای مجلس خبرگان مباحثی بدیع و قابل توجه را دربارهی نظام سازی، ولایت مطلقهی فقیه، انعطاف پذیری و … مطرح نمودند، که بی تردید ریشه در فلسفه سیاسی ایشان دارد.
به گزارش پایگاه خبری دانستنی آنلاین،در صحبتهای مقام معظم رهبری حدود پنج نکته مهم به نظر میرسید؛ از جمله تأکید بر اصول و مبانی نظام، معنای ولایت مطلقه، ارگانیک بودن ولایت و در نهایت بحث مردمسالاری دینی. قبل از این پنج نکته لازم است مقدمهای را بیان کنم.
مقام معظم رهبری در حضور چنین جمعی روی این پنج نکته به عنوان مهمترین دغدغهای که امروز برای ایشان مطرح است، تأکید میکنند و بعد از سی و چند سال پس از انقلاب این بحث را مطرح میکنند. مهمترین نکات را باید در این چند موضوع دید:
تاکید به اصول
اول؛ بحث ناظر به بسترها، زمینهها، مسایل مختلف و ضرورتهایی است که ایشان احساس کردهاند. در واقع متأخر به بسترها و زمینههای سیاسی اجتماعی، تاریخی و فرهنگی است که اکنون در جامعه و جهان وجود دارد. بنابراین وقتی میگویند که ما روی اصول باید تأکید بکنیم بعد تأکید میکنند نباید تحت تأثیر عقلانیت مدرن غربی واقع بشویم و انعطاف پذیری به این معنا را رد میکنند. این مباحث ناظر به این است که مقام معظم رهبری در دورهای بحث مینمایند که چالشهای تفکر دینی با تفکر غربی به صورت جدی مطرح است.
اول؛ بحث ناظر به بسترها، زمینهها، مسایل مختلف و ضرورتهایی است که ایشان احساس کردهاند. در واقع متأخر به بسترها و زمینههای سیاسی اجتماعی، تاریخی و فرهنگی است که اکنون در جامعه و جهان وجود دارد. بنابراین وقتی میگویند که ما روی اصول باید تأکید بکنیم بعد تأکید میکنند نباید تحت تأثیر عقلانیت مدرن غربی واقع بشویم و انعطاف پذیری به این معنا را رد میکنند. این مباحث ناظر به این است که مقام معظم رهبری در دورهای بحث مینمایند که چالشهای تفکر دینی با تفکر غربی به صورت جدی مطرح است.
پاسخ به نیازها
دوم؛ ایشان به نیازها و مقتضیاتی که امروز در ایران و کشورهای اسلامی در حال تحول و انقلاب و همین طور در کل جهان وجود دارد، پاسخ میدهند، یعنی در خلاء صحبت نمیکنند و بحث صرفاً نظری نیست بلکه یک مقولهی عینی و واقعی و در جامعهی امروزی مطرح است و پاسخی را به آن میدهند.
دوم؛ ایشان به نیازها و مقتضیاتی که امروز در ایران و کشورهای اسلامی در حال تحول و انقلاب و همین طور در کل جهان وجود دارد، پاسخ میدهند، یعنی در خلاء صحبت نمیکنند و بحث صرفاً نظری نیست بلکه یک مقولهی عینی و واقعی و در جامعهی امروزی مطرح است و پاسخی را به آن میدهند.
تبیین الگو
سوم؛ وقتی وارد بحث نظام سازی و مردم سالاری دینی میشوند در واقع آن الگوی مطلوبی را که در گذشته تحت عنوان «مردم سالاری دینی» مطرح کرده بودند و نیز الگوی جمهوری اسلامی امام راحل را تبیین میکنند. موضوع ولایت فقیهای که ایشان در این دیدار طرح کردند نگاهی تبیینی است به آن نظریهی مردم سالاری دینی که در گذشته مطرح شده و هنوز پروندهی آن باز است؛ یعنی یک نظریه را طرح کردهاند مرتب به آن تکمله میزنند و در هر بحثی، گوشهای از آن بحث را تکمیل میکنند. بنابراین صحبتهای مقام معظم رهبری را باید با توجه به این سه نکته تبیین کرد که اول، ناظر به شرایط است. دوم، ناظر به نیازها است و سوم، ناظر به تبیین آن الگویی است که در ذهن ایشان وجود دارد.
سوم؛ وقتی وارد بحث نظام سازی و مردم سالاری دینی میشوند در واقع آن الگوی مطلوبی را که در گذشته تحت عنوان «مردم سالاری دینی» مطرح کرده بودند و نیز الگوی جمهوری اسلامی امام راحل را تبیین میکنند. موضوع ولایت فقیهای که ایشان در این دیدار طرح کردند نگاهی تبیینی است به آن نظریهی مردم سالاری دینی که در گذشته مطرح شده و هنوز پروندهی آن باز است؛ یعنی یک نظریه را طرح کردهاند مرتب به آن تکمله میزنند و در هر بحثی، گوشهای از آن بحث را تکمیل میکنند. بنابراین صحبتهای مقام معظم رهبری را باید با توجه به این سه نکته تبیین کرد که اول، ناظر به شرایط است. دوم، ناظر به نیازها است و سوم، ناظر به تبیین آن الگویی است که در ذهن ایشان وجود دارد.
اما نکات اصلی:
۱- در آغاز بحث، ایشان در مقولهی نظام سازی ورود پیدا کردند در تأکیدی که بر اصول و مبانی داشتهاند فرمودند که پیشرفت باید مبتنی بر این اصول باشد. تأکید بر اصول و مبانی به نوعی ناظر به چالش سنت و مدرنیته است، چالش آموزههای دینی با آموزههای غربی و به تعبیر امروزی، آموزههای تجربی به صورت جدی مطرح است. افرادی هستند که اصرار بر این دارند که ما باید از تجربهی مدرن دنیا استفاده کنیم، باید در سیستم اقتصادی، بانکداری، مسایل سیاسی، اصل نظام و … از تجربهی بشری استفاده کنیم. از عقلانیت وجود بشر که عمدتاً غربی است و از دستآوردهای دنیای امروز استفاده کنیم و بسیاری به این سمت میروند که اگر حتی این دستآوردها و عقلانیت بشری امروز با اصول و مبانی هم اصطکاک پیدا کرد و تعارض داشت ما از اصول و مبانی دست برداریم.
۱- در آغاز بحث، ایشان در مقولهی نظام سازی ورود پیدا کردند در تأکیدی که بر اصول و مبانی داشتهاند فرمودند که پیشرفت باید مبتنی بر این اصول باشد. تأکید بر اصول و مبانی به نوعی ناظر به چالش سنت و مدرنیته است، چالش آموزههای دینی با آموزههای غربی و به تعبیر امروزی، آموزههای تجربی به صورت جدی مطرح است. افرادی هستند که اصرار بر این دارند که ما باید از تجربهی مدرن دنیا استفاده کنیم، باید در سیستم اقتصادی، بانکداری، مسایل سیاسی، اصل نظام و … از تجربهی بشری استفاده کنیم. از عقلانیت وجود بشر که عمدتاً غربی است و از دستآوردهای دنیای امروز استفاده کنیم و بسیاری به این سمت میروند که اگر حتی این دستآوردها و عقلانیت بشری امروز با اصول و مبانی هم اصطکاک پیدا کرد و تعارض داشت ما از اصول و مبانی دست برداریم.
۲- راجع به نظامسازی،ایشان به دو مسأله اشاره کردند؛ یکی را تصریحاً و دیگری را تلویحاً، ایشان فرمودند نظامسازی، دفعی نیست، مداوم و جاری است. ممکن است تصور شود که وقتی نظامی را میسازیم و انقلابی را میکنیم بعد از این، تکلیف ما تمام شده است چرا که نظام به وجود آمد، قانون اساسی برایش نوشته شد و تکلیف از ما ساقط گردید. ایشان فرمودند این تفکر یک بارهای و دفعی در نظامسازی اسلامی مردود است. نظام اسلامی یک چیز استدامهای است یعنی مرتب باید ترمیم، اصلاح، تصحیح و رفع نواقص بشود و رو به تکامل و رو به جلو پیش برود؛ انعطاف پذیری داشته باشد. این مبانی که نظامِ نظامسازی نیاز مداوم به ترمیم دارد، نکتهی بسیار دقیق و اساسی و پاسخی است به بسیاری از شبهاتی که در این مدت مطرح شده است. نظامسازی یک مسألهی دفعی نیست که مثلاً اگر تشکیل دادند بگوییم تمام شد و ۲۰ سال ،۳۰ سال و ۴۰سال بعد بگوییم این نظام آن موقع تثبیت شده است.
اینجا پاسخ یکی از اشکالهای رایج را هم میبینیم. همواره از سوی مخالفان نظام این شبهه مطرح میشود که نظامی توسط پدران ما مثلاً بیست، سی سال پیش تأسیس شده ما میخواهیم یک فکر دیگری را تولید کنیم و نظام دیگری تأسیس کنیم. تأکید ایشان بر این است که ما این نظام را به طور دایم پرورش دهیم. تأسیس نظام یک باره نیست که بعدها دیگران بگویند ما که آن موقع نبودهایم. این دقیقاً پاسخی است به این شبهه، یعنی یک نظام اسلامی، نظامی است که مرتب با توجه به نیاز نسلهای نو، افکار جدید و نظریات جدید خودش را بازسازی میکند و به طور دایم در درون این نظام بازشناسی، بازنگری و بازسازی اتفاق میافتد. این نظام به طور دایم به روز میشود تا تمامی نیازها، خواستهها و مطالباتی که مردم این زمان میخواهند در درون این نظام خودش را نشان بدهد و به طور دایم بازسازی بشود.
۳- این انعطاف پذیری، تکمیل، و رفع نواقص رو به جلو است. یک وقتی است که کسی انعطاف به خرج میدهد که نوعی قهقرایی است. از بعضی از دیدگاهها و خواستهها عدول میکند تا خودش را منعطف نشان دهد. ایشان تأکید کردند ما نباید در مقابل فشارهای بیرونی انعطاف پذیری به این معنا داشته باشیم که از اصول و مبانی دست برداریم، این یک سیر قهقرایی است. به عنوان مثال در بحث قصاص، دیه و … فشارهای بیرونی باعث میشوند که گفته شود که بالاخره در عقلانیت غربی قصاص چیز بدی است، دیه چیز بدی است و ما بیاییم خودمان را منطبق به همانها کنیم. ایشان فرمودند که تحول رو به جلو و تکاملی مد نظر است، نه تحول به سمت غرب.
از ایمنا
