دکتر سید حسن موسوی چلک رییس انجمن مدکاران اجتماعی ایران در یادداشتی به موضوع جایگاه سازمان های غیر دولتی در سیاستگذاری های اجتماعی و نظارت، پرداخت.
- جایگاه سازمان های غیر دولتی در سیاستگذاری های اجتماعی و نظارت
به گزارش دانستنی انلاین به نقل از رسانه مسئولیت اجتماعی، دکتر سید حسن موسوی چلک رییس انجمن مدکاران اجتماعی ایران در یادداشت خود آورده است:
سازمانهاي غير دولتي كه شكل گيري و توسعه آنها در طول چند دهه گذشته در اقصي نقاط جهان از رشد چشمگيري برخوردار بوده است يكي از ابزارهاي مهم توسعه و همچنين از موثرترين و معتبرترين ملاكها جهت بررسي و سنجش ميزان مشاركت مردم در اداره امور كشور ها در امور غیر حاکمیتی به شمار مي رود . به همين دليل برخي از محققان از اين خيزش عظيم به عنوان يك نهضت جهاني صنفي سخن گفته اند و معتقدند اگر سال هاي پاياني قرن 19 و اوايل قرن 21 و هزاره جديد عصر سازمانهاي غير دولتي است .
در همين راستا سياستهاي جمهوري اسلامي ايران به ويژه در سال هاي اخير مبتني بر ايجاد زمينه هاي مناسب تر و تمهيدات بيشتر جهت نهادينه كردن مشاركت مردم بوده است . به طوري كه يكي از مهمترين جهت گيري هاي برنامه های توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران بویژه از برنامه سوم تقويت بخش سازمان هاي غير دولتي است . افزايش مشاركت هاي مردمي در تحقق برنامه ها و سياستهاي كشور در راستاي تحقق مستندات برنامه های توسعه كشور و سایر اسناد و سیاست گذاری های اجتماعی است . لذا از آنجائي كه در سالهاي اخير شاهد گسترش روزافزون سازمانهاي غير دولتي در حوزه هاي مختلف هستيم، به نظر مي رسد بررسي جايگاه فعلي آنها در امور مختلف در كنار اجراي برنامه هاي دولت بيش از پيش احساس مي شود . چرا كه توان وظرفیت ها وقابلیت های سازمان هاي غير دولتي صرفاً در زمينه اجراي برنامه هایی که دولت توان اجرا ندارد یا علاقه مند به اجرا نمی باشد، نيست و دولت مي تواند در زمينه هاي ديگر از جمله در تصمیم سازي(سیاستگذاری) ، برنامه ريزي ، نظارت ، ارزيابي و … نيز می بایست به معنای واقعی در عمل فراهم نمايد. امروزه سازمانهاي غيردولتي در سراسرجهان گسترشي چشم گير يافته اند به گونه اي كه اثرگذاري اين سازمانها را مي توان در بسياري از اموري كه پيش از اين تنها توسط دولتها سامان مي يافت مشاهده كرد . تنوع اهداف و كاركردهاي گوناگون اين سازمانها و تعهد و پافشاري اعضاء آنها در دستيابي به آنچه به عنوان هدف خود برگزيده اند دولتها را به آن واداشته است كه با باور توانمندي و اثرگذاري سازمانهاي غير دولتي و درك نقش و جايگاه آنها ، بخش هايي از مسئوليت خود را خواسته يا ناخواسته به اين سازمان ها محول نمايند . تاملی بر اتفاقاتی که در جهان افتاده است نشان می دهد که امروزه سازمانهاي غيردولتي در سراسرجهان گسترشي چشم گير يافته اند .تنوع اهداف و كاركردهاي گوناگون اين سازمانها و تعهد و پافشاري اعضاء آنها در دستيابي به آنچه به عنوان هدف خود برگزيده اند دولتها را به آن واداشته است كه با باور توانمندي و اثرگذاري سازمانهاي غير دولتي و درك نقش و جايگاه آنها ، بخش هايي از مسئوليت های غیر حاکمیتی خود را خواسته يا ناخواسته به اين سازمان ها محول نمايند .
از طرفي سازمان هاي غير دولتي به عنوان روشي نو براي مشاركت بخشي از مردم در تعيين سرنوشت خويش و اثرگذاري فعال بر آنچه در جوامع مي گذارد از آن جهت در دنياي امروز اهميت يافته اند كه اين سازمان ها داراي نقش واسطه اي ميان دولت و ملت براي رسانيدن پيام توده ها به صاحبان قدرت و برگزيدگان مردم هستند .
در ايران چند سالي از آغاز روند شكوفايي و سرعت يافتن روند تشكيل و فعاليت سازمان هاي غير دولتي مي گذرد و اين سازمانها با گذر از فراز و نشيب هاي بسيار، همچنان با گذر از مراحل تكويني راه خود را به سمت پايداري و اثرگذاري طي مي كنند و علي رغم وجود مشكلات پيش رو همواره با حركتي رو به جلو ، به سمت توسعه گام برمي دارند .
بررسي روند فعاليت و نحوه تعامل ميان سازمانهاي غيردولتي و دولت در چند سال اخير خود مي تواند راهگشاي حركت آينده اين سازمانها باشد .
با توجه به تجربيات به دست آمده به ويژه در چند سال گذشته مي توان دريافت كه علي رغم آنكه تشكلهاي غير دولتي به شكل گروههاي داوطلب و خيريه ها صدها سال است كه با حضور در جامعه ايراني بر حيات اجتماعي مردم ايران تأثيرگذار بوده اند ، اما سازمانهاي غيردولتي كنوني به رغم وجود اين پيشينه و تجربه تاريخي در روند انجام فعاليت هاي خود نقش موثر و به عبارت بهتر حضور نظام مند ومستمر در سیاستگذاری ها و تصمیم سازی های مرتبط به اهداف خود ندارند واگر هم حضوری دارند بیشتر به واسطه فردی است که مسوولیت سازمان غیر دولتی را دارد که چقدر می شناسند و به اصطلاح قبولش دارند.ولی به عنوان یک حق برای سازمانهای غیر دولتی نیست. این جایگاه درحوزه نظارت برهملکرد دستگاه های دولتی هم وجود ندارد. درحالی که مطالبه گری و پرسشگری از وظایف سازمان های غیر دولتی است. موضوعی که در بخشی از ماده 182 قانون برنامه سوم توسعه آمده بود و وزارت كشور مكلف شده بود با رعايت قوانين نسبت به تهيه طرح هاي مربوط به ايجاد و تقويت تشكل هاي مردمي (صنفي ـ تخصصي) سازمانهاي غير دولتي و سازمانهاي محلي با هدف زمينه سازي براي واگذاري تقويت نظارتهاي سازمان يافته مردمي بر فعاليت هاي دستگاههاي دولتي اقدام نموده و پس از تصويب هيئت وزيران به مورد اجرا گذارد . موضوعی که هیچ وقت اجرایی نشد.
االبته در ماده 66 قانون آییندادرسی کیفری هم به نوعی براین نقش سازمان های غیر دولتی چنین تاکید شده است:
« سازمانهای مردمنهادی که اساسنامه آنها در زمینه حمایت از اطفال و نوجوانان، زنان، اشخاص بیمار و دارای ناتوانی جسمی یا ذهنی، محیط زیست، منابع طبیعی، میراث فرهنگی، بهداشت عمومی و حمایت از حقوق شهروندی است، میتوانند نسبت به جرائم ارتکابی در زمینههای فوق اعلام جرم کنند و در تمام مراحل دادرسی شرکت کنند.
تبصره ۱ـ درصورتی که جرم واقعشده دارای بزهدیده خاص باشد، کسب رضایت وی جهت اقدام مطابق این ماده ضروری است. چنانچه بزهدیده طفل، مجنون و یا در جرائم مالی سفیه باشد، رضایت ولی، قیم یا سرپرست قانونی او اخذ میشود. اگر ولی، قیم یا سرپرست قانونی، خود مرتکب جرم شده باشد، سازمانهای مذکور با اخذ رضایت قیم اتفاقی یا تایید دادستان، اقدامات لازم را انجام میدهند.تبصره ۲- ضابطان دادگستری و مقامات قضائی مکلفند بزه دیدگان جرائم موضوع این ماده را از کمک سازمان های مردم نهاد مربوطه، آگاه کنند.
تبصره ۳- اسامی سازمان های مردم نهاد که می توانند در اجرای این ماده اقدام کنند، در سه ماهه ابتدای هر سال توسط وزیر دادگستری با همکاری وزیر کشور تهیه می شود و به تصویب رئیس قوه قضائیه می رسد.
تبصره ۴ـ اجرای این ماده با رعایت اصل یکصد و شصت و پنجم (۱۶۵) قانون اساسی است و در جرائم منافیعفت سازمانهای مردمنهاد موضوع این ماده میتوانند با رعایت ماده (۱۰۲) این قانون و تبصرههای آن تنها اعلام جرم نموده و دلایل خود را به مراجع قضائی ارائه دهند و حق شرکت در جلسات را ندارند.
باتوجه به آنچه که در حال حاضر درکشور وجود دارد بیشترین نقش سازمان هاس غیر دولتی در اجراست این در حالی است که دونقش مشارکت آنها درسیاستگذاری های اجتماعی و… ونظارت برعملکرد دستگاه های دولتی و مسوول به نظر از اهمیت بیشتری باید برخوردار باشد.
انتهای پیام///
