دانستنی آنلاین: با وجود انتشار مجدد بوی بد در پایتخت، مسئولان هنوز نتوانستهاند منشا آن را پیدا کنند.
به گزارش پایگاه خبری دانستنی آنلاین: سال گذشته بویی نامطبوع شبیه بوی لاشه حیوانات مرده، بوی سوزاندن زباله و بوی فاضلاب در مناطق مرکزی شهر تهران موجب اعتراض شهروندان شد. هرچند اعلام شد که مسئولان مطالعات گستردهای را درباره منشا این بو آغاز کردهاند اما در نهایت معلوم نشد این بوی نامطبوع از کجا نشات میگیرد. بعد از فروکش کردن بوی بد تهران چنین تصور میشد که مساله به پایان رسیده است. اما با گذشت یکسال دوباره چند منطقه پایتخت گرفتار این بوی عجیب شد. اینبار شدت انتشار بو در مناطق ۲، ۴، ۶، ۹، ۱۰، ۱۱و ۱۳ بیشتر بود و در ابتدا ساکنان محلههای فردوسی، شمسآباد، انقلاب، امام حسین(ع) و آزادی بیشترین درگیری را با این پدیده داشتند. اما روزهای آتی بو در زعفرانیه، میدان آرژانتین، میدان فاطمی، خیابان ظفر، عبدلآباد، خیابان بهشتی، میدان گمرک، نارمک، خیابان فلسطین، میدان هفت تیر و سیدخندان، میرزای شیرازی، چهارراه ولیعصر، سهروردی، آزادی، میدان ولیعصر، بلوار کشاورز و شیخ فضلالله نوری نیز استشمام شد.
با گذشت بیش از یکسال و تکرار این پدیده و علیرغم ادعای تحقیقات گسترده از سوی سازمانها و نهادهای مختلف هنوز هم منشا اصلی بوی بد تهران یافت نشده است. در طول این مدت از سوی افرد و سازمانهای درگیر، دلایل و مکانهای مختلفی به عنوان کانون انتشار این بوی نامطبوع اعلام شده است.
- مرکاپتان:
از سوی برخی این ادعا مطرح شد که این بو شبیه بوی مادهای به نام مرکاپتان است که شرکت گاز آن را به گاز مصرفی تزریق میکند و احتمالا یکی از پیمانکاران شرکت گاز مقدرار زیادی از این ماده را به گاز اضافه کرده است.
اما تحقیقات مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نشان داد که گاز مرکاپتان دلیل این انتشار این بو نیست. مجید بوجارزاده، سخنگوی روابط عمومی شرکت ملی گاز ایران نیز این ادعا را تکذیب و اعلام کرد که بوی نامطبوع تهران هیچ ارتباطی با عملیات مجموعه شرکت ملی گاز ندارد.
- منطقه آرادکوه و مرکز پردازش و دفع پسماندها
با افزایش جمعیت، پسماندهای اطراف تهران نیز روز به روز انباشتهتر میشود. مجتمع پردازش و بازیافت زباله آرادکوه در کیلومتر ۲۳ جاده قدیم تهران – قم و در جنوب کهریزک واقع شده است و روزانه انواع پسماندهای مختلف از مناطق ۲۲ گانه پایتخت، شهرک و شهرهای اطراف، مراکز بهداشتی و درمانی، لجن و سرشاخه و غیره جهت امحا و دفع به این مرکز ارسال میشود. آنجا تپهای به ارتفاع بیش از ۶۰ متر از دپوی پسماندها ایجاد شده است. پیش از این نیز بوی بد حاصل از متصاعد شدن گازهای پسماند زباله در مجتمع آرادکوه، تنفس مردم شهرهای باقرشهر، کهریزک، جنوب شهرری و مسیر و اطراف فرودگاه امام خمینی(ره) را مختل کرده بود. اکنون برخی ادعا میکنند که بوی بد تهران نیز از همانجا نشات میگیرد.
کشورهای پیشرفته مدتهاست از روشهای نوینی برای دفع پسماند استفاده میکنند و به همین دلیل شاهد چنین مواردی نیستند. در ایران دفع پسماند، بهداشتی نیست و بیشترین مشکل دفع هم به آزادشهر و کهریزک برمیگردد. شیرابههای این پسماند هم بسیار بدبوست. مدیریت زبالههایِ تر نیازمند تکنولوژی پیشرفته و دستگاههای مخصوص و مدرن است که کشور ما به آن مجهز نیست. مسئولان سازمان محیط زیست میگویند به دلیل تحریمها، نمیتوانند تجهیزات جدید برای دپوی صنعتی وارد کنند. به گفته آنها، تا قبل از تحریمها، این سازمان با کشورهایی مانند کرهجنوبی برای واردات تجهیزات قرارداد داشته اما این قراردادها لغو شده است.
اما عبدلی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران ارتباط منبع بوی نامطبوع تهران با مرکز پردازش و دفع پسماندها را تکذیب و رسما اعلام کرد: از آنجا که گزارشها از انتشار بوی نامطبوع در محدوده مرکزی شهر تهران حکایت میکند و گزارشی از سوی ساکنان جنوب شهر دریافت نشده، لذا منبع این بو هیچ ارتباطی به مرکز پردازش و دفع پسماند آرادکوه که در پهنه جنوبی تهران و در نزدیکی کهریزک واقع شده است، ندارد.
از طرف دیگر آرادکوه با تهران ۳۵ کیلومتر فاصله دارد و اصولا به دلیل سرعت و جهت وزش باد باید انتشار آلایندهها در مناطق جنوبی با شدت و حدت بیشتری از مناطق شمالی باشد، اما ظاهرا بر اساس در گزارشات مردمی و بازرسیهای صورت گرفته از سطح شهر، میزان انتشار بو در مناطق مرکزی پایتخت کمتر از مناطق جنوبی نیست. همچنین بوی بد تهران حاوی مقدیر زیادی گوگرد است اما هیچ منبع علمی وجود ندارد که انتشار ترکیبات گوگرد را از دفن زباله نشان دهد.
- فاضلاب شهری
برخی میگویند منشا بوی تهران از شبکه در حال ساخت فاضلاب در تهران است. اما اگر نشتی مواد فاضلابی وجود داشته باشد هم روی سطح زمین میآید و هم ممتد خواهد بود و احتمالا چندین روز آثار بو از بین نمیرود. اما ظاهرا بوی بد تهران مقطعی است.
گازهای محبوس زیر شهر تهران نیز ممکن است در اثر فعل و انفعالاتی تحت فشار قرار بگیرند و بیرون بیایند، مثلا گازهای محبوس فاضلاب در قناتها و چاه جذبی که در خلل و فرج زمین محبوس هستند. زیرِ زمین تعداد زیادی چاههای قدیمی و جدید فاضلاب و پوشش وسیعی از نخالههای ساختمانی تهران قدیم نیز وجود دارد و فضای متراکمی از انباشت فاضلاب، مواد متعفن، ترکیبات شیمایی بازمانده و …. ایجاد کرده است.
همجنین این ادعا مطرح شد که احتمالا بوی بد تهران به خاطر ترکیدگی شبکه فاضلاب در مرکز شهر و محدوده انقلاب است. اما پس از آن، سخنگوی سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهرداری تهران، ترکیدگی لوله فاضلاب در حوالی انقلاب را تکذیب کرد و گفت بوی نامطبوع از محله حسن آباد در مرکز پایتخت انتشار یافته است.
- آلودگی هوا و وارونگی دما
پیروز حناچی، شهردار تهرران گفته بود: هم سال گذشته و هم امسال با این بوی بد در پایتخت مواجه هستیم که اتفاقا ارتباط مستقیمی با پدیده وارونگی هوا دارد، چراکه در این زمانها میزان دیاکسید گوگرد (SO ۲) در هوای تهران بالا میرود و زمانی که آلودگی افزایش مییابد، این بوی بد هم تشدید میشود.
اما وارونگی دما به انباشت آلودگی گفته میشود ولی بو باید کانون داشته باشد.
برخی نیز می گویند احتمالا از ترکیب نوع آلودگی هوا با برخی از مواد موجود در سطح خاک و زمین در شهر تهران این بو ایجاد شود.
- مترو
این ادعا نیز مطرح شد که احتمالا بو به دلیل حفاریهای انجام شده برای مترو متساعد شده است. اما در این صورت شدت بو باید در ایستگاههای مترو بیشتر احساس میشد ولی عملا اینطور نیست. علی امام، مدیرعامل شرکت راه آهن شهری تهران و حومه نیز ارتباط منشا بوی بد تهران با مترو را رد کرد و گفت: احتمال انتشار بوی نامطبوع از ایستگاههای مترو غیرممکن است و این موضوع را تکذیب میکنیم.
- عوامل طبیعی و زمینشناختی
سال گذسته و امسال با توجه به اینکه تهران لرزهخیز هست، برخی تلاش کردند بو را به زلزله ربط دهند. اما به گفته محمد زارع زلزلهشناس و عضو فرهنگستان علوم شواهدی را نمی بینیم که این بو در ارتباط با عوامل زمینشناختی باشد. او گفت: این روزها شواهدی مبنی بر تغییرات عوامل زمین شناختی در تهران را مشاهده نکردهایم که بخواهیم این بو را به عوامل زمینشناختی مثل گسل مربوط کنیم. چنین گزارشی تا به الان وجود نداشته است. همچنین طبق اعلام سازمان زمینشناسی کشور، ایجاد بوی نامطبوع به دلیل جابجایی گسلها مردود است و اصولاً این نوع گازها بو ندرد. احتمال نشت گازهای گوگردی در تهران بر اثر تغییر مسیر حرکت طبقات زمین، بارها از سوی چهرههای علمی رد شده است و آنها درباره حرکت طبقات زمین در تهران، نشانههای اثبات کنندهای را نیافتهاند.
شایعاتی نیز در مورد فعالشدن آتشفشان دماوند پخش و گازهای ناشی از فعالیت آتشفشان منشا بو اعلام شد اما تحقیقات مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی این نظریه در خصوص بوی بد تهران را منتفی دانست. زارع نیز گفت: این بوی گوگرد نیست. من نیز این بو را استشمام کردم و هرگز بوی گوگرد حس نکردم. من با بوی گوگرد آشنا هستم و بویی که اکنون در سطح شهر تهران پخش شده، ربطی به فعال شدن آتشفشان دماوند ندارد.
- گوگرد بنزین یا نشت گاز در پالایشگاه تهران
مشاهده درصد بالایی از گوگرد در ترکیب هوای نامطبوع پایتخت باعث شده تا برخی این بو را به ماده افزایندهای که برای تولید بنزین استفاده میکنند ربط دهند. به گفته آنها گوگردی که به بنزین میزنند باعث این بو شده است. اما در این صورت نیز بوی بد باید به طور مستمر به مشام میرسید.
پالایشگاه تهران نیز ارتباط این پدیده با این مجتمع را رد و اعلام کرد بوی نامطبوع در پایتخت ارتباطی به پالایشگاه تهران ندارد. دودکشها به صورت آنلاین پایش میشوند.
- ساختمان پلاسکو
انتشار بو از محل سابق ساختمان پلاسکو در چهار راه استانبول نیز یکی از گمانهزنیهای مطرح بود. گفته میشد که چاه دستی متروکه و قدیمی این ساختمان فروریزش کرده در اثر اهمال کاری و قصور، در اثر حفاری و پی کنی جدید، دهن باز کرده و گاز محبوس خود را آزاد کرده است. اما امسال آن چاهها و پی کنیها عملا وجود ندارد. ولی بوی بد دوباره به مشام رسید.
- صنایع مستقر در شهر ری
شهرداری گزارشی تهیه و به شورا فرستاد و در آن با نمودار اعلام کرد که مقصر بوی بد پایتخت گوگرد بوده است. به واسطه افزایش ناگهانی در غلظت ۲SO و تعداد ذرات معلق هوا شاید بتوان گفت که انتشار (عمدی/سهوی) ترکیبات حاوی گوگرد در یک منطقه شهر تهران علت اصلی بوی نامطبوع پایتخت باشد. بیشترین میزان افزایش در غلظت ۲SO در حوالی ایستگاه شادآباد و مناطق شهری ۱۹ و ۱۶ بوده است و احتمالاً این مناطق یا نواحی بالادست آنها در جهت وزش باد کانون این پدیده باشند.
مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست نیز با اشاره به افزایش میزان گوگرد در این شرایط و همچنین باتوجه به آغاز آن از سمت شهرری، صنایع مستقر در این منطقه را مقصر دانست. در منطقه شهر ری سه صنعت وجود دارد که باید نوع سوخت مصرفی آنها مورد بررسی قرار گیرد. استفاده از مازوت و یا گازوئیل غیراستاندارد منجر به تولید گوگرد میشود. احتمالا با وزیدن باد ملایم بوی حاصل از سوخت غیراستاندرد در سطح وسیعی از شهر پخش میشود. اما این نظریه هم ثابت نشد چون سوخت صنایع مورد نظارت قرارگرفت.
به جز موارد عنوان شده شایعاتی مانند حمله بیولوژیکی به تهران هم در فضای مجازی مطرح شد که کارشناسان رد کردند.
منشا این بو هرچه باشد نشان دهنده یک چیز است. اینکه کسی یا کسانی (حقیقی یا حقوقی) در جایی و در زمانی به دلیل منافع مادی یا غیرمادی و یا به دلیل سهل انگاری و بی توجهی مسئولیت خود در قبال جامعه را نادیده گرفته و اکنون بخش بزرگی از مردم را دچار مشکل کردهاند.
در حال حاضر هیچ نهاد یا سازمانی مسئولیت این پدیده غیر طبیعی را بر عهده نمیگیرد و مدیران سازمانها دائما در حال انتشار تکذیبیه و رد کردن احتمال ارتباط بوی بد تهران با سازمان تحت مدیریت خود هستند. گویا تحقیقات انجام شده هم نه برای یافتن دلیل انتشار این آلودگی بلکه برای پیدا کردن دلیلی جهت اثبات عدم دخالت یا ارتباط با این وضعیت است. تحریمها و کمبود اعتبارات هم برای مسئولان کشورمان تبدیل به توجیحی همیشگی شده است. اما آنچه اهمیت دارد به خطر افتادن سلامت بخش بزرگی از جامعه ماست. مسلما آثار زیانبار این پدیده در پایتخت باقی خواهد ماند و هیچ تضمینی وجود ندارد که در سالهایی بعد شاهد تکرار و یا افزایش بوی بد تهران نباشیم. مسئولان و مدیران وظیفه دارند به جای مقصر گشتن به دنبال راه حلی پایدار باشند.
