«دانستنی آنلاین»-احسان انصاری:در حالی که قبل از آغاز دور پنجم مذاکرات ایران و آمریکا مقامات دو کشور مواضع صریحی درباره آینده مذاکرات داشتند و دوطرف روی خواسته های خود پافشاری می کردند اما با پایان این دور از مذاکرات طرفین آن را سازنده توصیف کردند. اظهاراتی که بیشتر جنبه رسانه ای دارد و از واقعیت دور است.
واقعیت این است که موضوع غنی سازی ایران و توقف و یا میزان آن به گره کور مذاکرات تبدیل شده و به نظر می رسد آینده مذاکرات را در هاله از ابهام قرار داده است.
در واقع مذاکره کنندگان ایرانی پس از آنکه ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ گفت که غنیسازی صفر «خط قرمز» در مذاکرات خواهد بود، در حال بررسی مجدد این موضوع بودند که آیا در نشست آتی با واشنگتن، شرکت کنند یا خیر. تردیدی که در نهایت به یقین تبدیل شد و طرفین دیروز جمعه با هم مذاکره کردند.
عراقچی پس از دور پنجم مذاکرات با اشاره به اینکه دور پنجم از حرفه ای ترین ادوار مذاکراتی بود تصریح کرد: اکنون درک بهتر و روشنتری از مواضع ما نزد طرف آمریکایی شکل گرفت و دو طرف پیشنهادات و ایدههای مطرح شده را برای بررسی بیشتر به پایتخت ها منتقل میکنند.
وی گفت: البوسعیدی وزیر خارجه عمان در این دور تلاش کرد راهکارهایی را معرفی کند برای اینکه موانع موجود برطرف و بشود پیشرفت کرد. روی ایدههای مختلف بحث شد و ایشان ایدههایی داشت که قرار شد کار کارشناسی بیشتری توسط دو طرف درباره ایدهها صورت بگیرد. به پایتختها منتقل شود بدون اینکه هیچ تعهدی برای هر طرف داشته باشد و بنای ما بررسی راهکارها و پیشنهادهایی است که میتواند احتمالا راهگشا باشد با حفظ اصول و مواضع ایران.
عراقچی ادامه داد: امیدوارم در یکی دو جلسه آینده با توجه به برداشت بهتری که نسبت به مواضع ایران وجود دارد، بتوانیم به راهکارهایی برسیم که در مذاکرات قابل پیشرفت باشد. هنوز در آن مرحله نیستیم، ولی ناامید هم نیستیم. با توجه به بحثهایی که صورت گرفت و راهکارهایی که توسط عمان برای رفع موانع پیشنهاد شد، احتمال پیشرفت وجود دارد.
وزارت خارجه آمریکا هم اعلام کرد: «مذاکرات با ایران همچنان سازنده است. ما پیشرفت بیشتری داشتهایم، اما هنوز کارهایی باقی مانده است. هر دو طرف توافق کردند که در آینده نزدیک دوباره دیدار کنند. ما از شرکای عمانیمان برای تسهیلگری مستمرشان سپاسگزاریم».
به گفته افرادی که در جریان گفتوگوهای تهران و واشنگتن قرار دارند، ایران و ایالات متحده در تلاشاند تا چهارچوبی سیاسی برای توافقی جدید درباره برنامه هستهای تهران تعیین کنند، در حالی که بسیاری از جزئیات مهم هنوز باید مورد مذاکره قرار گیرد.
تلاش برای رسیدن به یک چارچوب سیاسی درباره برنامه هستهای ایران، از برخی جهات مشابه توافق موقت سال ۲۰۱۳ است که پیشدرآمد توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و دولت اوباما بود. توافق ۲۰۱۳ شامل مقداری کاهش تحریمها علیه ایران و گامهایی برای محدود کردن برنامه هستهای آن کشور بود.
به گفته یکی از مقامات ارشد ایالات متحده، هیچ نشانه ای وجود ندارد که دو طرف بخواهند در این دور از مذاکرات، اقدامات اعتمادساز مشابهی را به توافق چارچوبی احتمالی پیوست کنند. هدف این است که بر سر نکات کلیدیای که اساس یک توافق نهایی را تشکیل میدهند تفاهم حاصل شود.
تلاش برای چنین چهارچوبی بهعنوان راهنمای پیشرفت بهسوی توافق، میتواند در واشنگتن و اسرائیل نگرانیهایی را ایجاد کند؛ از جمله اینکه ایران ممکن است از این فرصت برای ادامه فعالیتهای هستهای خود استفاده کند بدون آنکه به توافق نهایی پایبند شود. رسیدن به توافق سال ۲۰۱۵، ۱۸ ماه مذاکرات سخت و طاقتفرسا را به همراه داشت و هیچ تضمینی وجود ندارد که مذاکرات بعدی منجر به توافق شود.
مقامات ایرانی چندین بار از آغاز مذاکرات در ۱۲ آوریل، پیشنهاد یک چهارچوب بهعنوان گامی بهسوی توافق جدید مطرح کردهاند. چنین چهارچوبی میتواند شامل حق ایران برای داشتن برنامه هستهای غیرنظامی، لزوم یک رژیم بازرسی سختگیرانه برای اطمینان از عدم فعالیت ایران در مسیر ساخت بمب و تعهد تهران به عدم پیگیری تسلیحات هستهای باشد.
در همین زمینه واشنگتن پست مدعی شده ایران در ابتدا به ویتکاف پیشنهاد مذاکرات بدون توقف ۳ هفته ای را داده بود.تیم مذاکرهکننده ایران در ابتدا تلاش داشت مذاکرات را بهصورت یک دور فشرده و پیوسته، طی دو یا سه هفته برگزار کند تا از تأثیرگذاری عوامل خارجی و خراب شدن روند پیشرفت جلوگیری شود.
اما مذاکرهکنندگان آمریکایی با این پیشنهاد مخالفت کردند و گفتند که «ویتکاف» ترجیح میدهد فقط برای یک روز یا حتی فقط چند ساعت در جلسات سطح بالا که در عمان و ایتالیا برگزار میشدند حضور پیدا کند.
واشنگتن پست می گوید برای بسیاری در ایران، پیروزی ترامپ در انتخابات نوامبر نشانهای از امید بود. مقامات ایرانی میگویند ترامپ، رهبری است که همواره از معاملات بزرگ و پرزرقوبرق حمایت کرده، و ممکن است با اتکا به پیروزی سیاسی خود بتواند یک توافق هستهای جدید با ایران را از سد کنگره که در آن بسیاری، به ویژه جمهوریخواهان، نسبت به دیپلماسی با تهران بدبین بودهاند عبور دهد.
واقعیت این است که اگرچه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، هفته گذشته اظهار داشت که توافق هستهای با ایران «نزدیک» است، اما واقعیت چنین به نظر نمیرسد؛ چرا که هر دو طرف بر خطوط قرمز خود پافشاری میکنند و به نظر میرسد احتمال دستیابی زودهنگام به راهحلی مذاکرهشده برای آینده برنامه هستهای ایران را منتفی کردهاند.
رفتارشناسی ترامپ نشان می دهد که وی ابتدا اظهاراتی را مطرح می کند تا واکنش طرف مقابل را ببیند و اگر مشاهده کند طرف مقابل در حال ترک میز مذاکره است از اظهارات خوب عقب نشینی می کند و رویکرد دیگری در پیش می گیرد. این اتفاق درباره اظهارات ترامپ درباره کانادا،مکزیک و حتی تعرفه ها نیز رخ داد. به نظر می رسد در شرایط کنونی نیز در صورتی که گره مذاکرات ایران و آمریکا کورتراز گذشته شود شرایط تغییر خواهد کرد و احتمال عقب نشینی ترامپ از مواضع گذشته خود وجود خواهد داشت.
اگر چه آینده مذاکرات در ابهام قرار دارد امال احتمال شکست مذاکرات کم به نظر می رسد وسناریوهای منجر به شکست غیرمحتمل هستند. دو طرف منافعشان در رسیدن به توافق از طریق مذاکره است. توافق به طور کلی هزینه کمتری برای طرفین دارد اگرچه منافع همیشه حرف نهایی را نمیزند.
