تخریب محیط زیست موضوعی است که همواره در بین مردم بخصوص در سال های اخیر که با کمبود یا نبود منابع طبیعی مواجه شده است، مورد بحث قرار می گیرد.
امنیت انسانی عبارتی است که با تغییر مفهوم سنتی امنیت ملی مطرح شد که پایه و اساس آن بر مردم متمرکز می باشد. فقر گسترده، ناامنی غذایی، بیماری های مسری، بلایای طبیعی و آلودگی و تخریب محیط زیست از جمله مشکلات تاثیر گذار بر امنیت انسانی هستند. امنیت انسانی علاوه بر ملاحظات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، بر غذا، بهداشت و محیط زیست متمرکز است. بنابراین امنیت محیط زیست به عنوان عنصر اساسی در امنیت انسانی است و تخریب محیط زیست چالش واقعی انسان در دهه های آینده است.
خطرات ناشی از تخریب محیط زیست
در سال های اخیر، خطر ملموس و آشکار ناشی از تخریب محیط زیست بطور کاملا جدی احساس می شود.. بنابراین ما نیاز به پیدا کردن راهی برای نجات محیط زیست و در حقیقت حیات و بقای خودمان داریم بدون اینکه رشد اقتصادی را به خطر اندازیم. ما باید باور داشته باشیم که می توان این کار را انجام داد. ما باید راهی برای مشخص کردن تهدیدهای واقعی آینده نسبت به امنیت انسانی (به ویژه تهدیدهایی که محیط زیست را به خطر می اندازند) پیدا کنیم.
همچنین باید این بزرگترین چالش بشریت در عصر حاضر را ،به فرصتی برای ساختن آینده ای قابل دوام تبدیل کنیم. باید بدانیم که در میان تنوع گسترده فرهنگ ها و اشکال زندگی، همگی یک خانواده را تشکیل می دهیم که با سرنوشت مشترکی بر روی یک زمین زندگی می کنیم پس باید برای دستیابی به جامعه پایدار جهانی،براساس احترام به طبیعت، حقوق انسانی، عدالت اقتصادی و صلح به یکدیگر بپیوندیم.
گزارش سازمان جهانی بهداشت درباره مرگ و میر در ایران
براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، سالانه ۸۰ هزار مورد مرگ و میر در ایران به علت عوامل محیطی رخ می دهد. مرگ و میر براثر عوامل محیطی در کشورهای مختلف ۱۵ تا ۳۰ درصد مرگ و میرها را تشکیل می دهد که این آمار در ایران ۲۱ درصد است. البته میزان مرگ و میر بر اثر عوامل محیطی بایستی تا سال ۱۴۰۴ به ۸۰ نفر در ۱۰۰ هزار نفر کاهش پیدا کند که با روند افزایش مرگ و میر ناشی از آلودگی های محیط زیستی در تهران و شهرهای بزرگ کشور، دست یافتن به چنین برنامه ای کمی دور از ذهن به نظر می رسد.
ایران مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه که دارای منابع طبیعی سرشاری هستند، در سال های اخیر از روشی برای توسعه استفاده کرده که بر منابع تجدید پذیرش فشار بسیاری وارد آورده است. با شیوه کنونی مدیریت منابع طبیعی، ایران با آینده ای مبهم از لحاظ محیط زیست مواجه بوده که امنیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را در این جغرافیا به چالش کشیده است.
به طور کلی پنج تهدید زیست محیطی و تخریب محیط زیست اصلی در کشور ایران که می تواند امنیت انسانی را به مخاطره اندازد عبارتند از ؛ آلودگی هوا، بحران آب، آلودگی و فرسایش خاک، نابودی تنوع زیستی، مصرف بی رویه انرژی و منابع طبیعی.
در نهایت باید بپذیریم که پیامد و تاوان توسعه ای را که نتیجه آن نابودی ارزشمندترین منابع زیستی است، نسل های بعد می پردازند.
نمودهای بارز و عوامل تخریب محیط زیست
مثال های بارز و ملموسی از این توسعه ناپایدار و عوامل تهدید کننده و تخریب محیط زیست که می توانیم در کشور خودمان ذکر کنیم، عبارتند از :
• جاده سازی های نسنجیده و بدون مطالعه پیامدهای سوء زیست محیطی در آبخیزهای کوهستانی یا در محیط های آبی یا تالابی.
• مهار آب و احداث سدها بدون مطالعات اولیه یا اصلاح آبخیزها.
• توسعه اراضی کشاورزی به بهای تبدیل مراتع و جنگل ها و اراضی حاشیه ای از یک سو و نابودی اراضی کشاورزی مرغوب به بهای تبدیل آنها به جاده ها، واحدهای صنعتی و سایر کاربری ها از سوی دیگر.
• بهره برداری از جنگل ها بدون توجه به شرایط لازم برای تجدیدپذیری آنها یا نابرابری بهره برداری در برابر میزان جایگزینی آنها به وسیله جنگل کاری.
• چرای بی رویه و افزایش دام بدون توجه به ظرفیت مراتع، فرسایش، تشدید سیل و آثار مستقیم و غیرمستقیم آن.
• احداث صنایع در مناطق نامناسب، بدون مهار آلودگی ها، تخریب محیط زیست و انهدام محیط های آبی و آبزیان.
• بهره برداری از معادن بدون محاسبه هزینه های زیست محیطی، احیا و ترمیم اراضی تخریب یافته و پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم آن روی چشم اندازها و مجاری آبی.
• زهکشی تالاب ها برای سایر استفاده های ممکن بدون ارزیابی و ارزش های بقای آنها.
• توسعه راه ها در مناطق کوهستانی بدون ارزیابی عوارض آن.
• تبدیل زیستگاه های گیاهی و جانوری جلگه ای، کوهستانی و ساحلی به اماکن مسکونی از طریق واگذاری به عام و خاص جهت ویلاسازی و در نتیجه کاهش تنوع اکوسیستمی و تنوع زیستی.
• نابودی میراث های غیرقابل جانشینی و غیرقابل تقلید از ذخیره گاه های طبیعی به دلیل فقدان دانش و بینش زیست محیطی و عدم آگاهی از ارزش واقعی آن ها .
