«دانستنی آنلاین»-احسان انصاری:دیروز شنبه بیست و هفتم خرداد ماه فیصل بن فرحان وزیر امور خارجه عربستان پس از هفده سال در باغ ملی تهران با حسین امیرعبداللهیان وزیر خارجه ایران دیدار کرد. دیداری که اگر چه یک گشایش جدید در روابط منطقه ای دو کشور قلمداد می شود اما با چشم انداز مبهمی مواجه است.
هنوز مشخص نیست میزان رابطه ایران و عربستان به چه سطحی خواهد رسید و آیا ایران و عربستان کینه های قدیمی را کنار گذاشته و به دو متحد استراتژیک در منطقه پرتنش خاورمیانه تبدیل می شوند و یا توافق دو کشور جنبه سلبی دارد و در راستای تنش زدایی صورت گرفته است؟
حمله به سفارت عربستان در تهران روز شنبه ۱۲ دی ۱۳۹۴ پس از اعدام شیخ نمر، روحانی مخالف دولت عربستان انجام شد. پس از پخش خبر اعدام شیخ نمر معترضان در مشهد، به ساختمان کنسولگری عربستان حمله کرده و پرچم عربستان را از ساختمان کنسولگری این کشور پایین کشیده و برخی از معترضان موادی آتشزا به ساختمان کنسولگری عربستان پرتاب کردند.
در تهران از ساعت ۲۲ شب تجمع در برابر سفارت انجام شد که تعدادی از تجمع کنندگان وارد ساختمان سفارت شده، پرچم عربستان را به زیر کشیده و پس از تخریب اموال داخل ساختمان بنای داخلی سفارت را به آتش کشیدند. این در حالی بود که خبرگزاریهای نزدیک به دولت وقت جمهوری اسلامی از حملهکنندگان به سفارت عربستان با نام «عدهای خودسر» یاد کردند.
پس از حمله به سفارت عربستان در تهران و کنسولگری عربستان در مشهد مقامهای کشورهای منطقه و جهان به آن واکنش نشان دادند و این اقدام را محکوم کردند. شورای امنیت سازمان ملل حمله به سفارت عربستان را محکوم کرد.در ادامه این روند عربستان اعلام کرد روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع می کند. اتفاقی که تا دیروز همچنان پابرجا بود.
به طور قطع احیای روابط ایران و عربستان در مرحله نخست، موفقیتی برای هر دو کشور و منافع امنیتی، سیاسی، اقتصادی و… آن نصیب مردم هر دو کشور میشود. کشورهایی چون یمن، عراق، سوریه و لبنان از عادیسازی روابط ایران و عربستان استقبال میکنند. نزدیکی ایران و عربستان به طور کلی، به نفع این کشورهاست و تعارضی با منافع آنها ندارد.
در نقطه مقابل اسرائیل است که از بابت عادیسازی مناسبات آسیب میبیند.طی سالهای اخیر این رژیم از طریق ایرانهراسی توانسته بود منافع سرشاری کسب کند. اسرائیل از طریق همکاری با آمریکا به وسیله ایرانهراسی توجه کشورهای عربی را به خود جلب کرد و توانست پروژههای مورد نظر خود را پیش ببرد.
اساس طرح صلح «ابراهیم» ایرانهراسی بود و اسرائیل به بهانه دشمنی با ایران توانست روابط نزدیکی با کشورهای عربی و غیرعربی در منطقه شکل بدهد. بر این اساس امروز نزدیکی روابط ایران با عربستان، باعث ناخشنودی اسرائیل میشود.با این وجود ایران و عربستان به عنوان کشورهای مهم منطقه به همکاریهای خودشان در عین رقابت ادامه خواهند داد. البته این بهبود به معنای پایان یافتن همه مشکلات در روابط دو کشور نیست، اما گام رو به جلویی است که میتواند دستاوردهایی داشته باشد.
باید منتظر باشیم تا پس از روابط دیپلماتیک میان دو کشور سایر بخشهای اقتصادی، سیاسی، امنیتی، نظامی و… هم در مسیر بهبود قرار بگیرد. بدون تردید حل مشکلات با عربستان باعث بهبود روابط ایران با برخی کشورهای منطقه هم خواهد شد. ایران در میان کشورهای خلیج فارس با قطر و عمان روابط خوبی دارد و این روابط کمتر تحت تاثیر روابط با عربستان نبوده است. اما روابط ایران با بحرین، کویت و امارات قطعا تحت تاثیر مناسبات ارتباطی با عربستان بوده است.
بدون تردید بهبود در روابط با عربستان باعث بهتر شدن روابط اقتصادی و راهبردی با امارات و کویت و شاید حل مشکلات با بحرین میشود. در میان این کشورها به خصوص امارات برای ایران از اهمیت ویژهای دارد. دامنه وسیعی از واردات ماشینآلات، اقلام مصرفی و… حتی بخشی از ارز مورد نیاز ایران از طریق امارات تامین میشود و بهبود روابط با امارات میتواند دستآوردهای اقتصادی قابل توجهی برای ایران داشته باشد. در خصوص کویت هم ایران هرچند به مرحله قطع روابط نرسیده بود، اما باید قبول کرد که به دلیل مشکلات با عربستان، روابط ایران و کویت هم چندان گرم نبوده است.
حل مشکلات با عربستان به ایران کمک میکند تا دور تازهای از مناسبات را با کویت، امارات و بحرین آغاز کند. به طور طبیعی ایران و عربستان هم منافع مشترک و هم اختلاف نظر یا رقابت دارند. بنابراین علی رغم اینکه دو نظام کاملاً متفاوتی هستند و هیچ شباهتی هم ندارند، اما همکاری آنها به نفع کشورهای منطقه از جمله یمن است.یمن درگیر جنگ ناخواسته ای است که متأسفانه عربستان، امارات و متحدانش بر این کشور تحمیل کردند و نزدیک به 8 سال است که از این درگیری می گذرد.
اگرچه در حال حاضر در یمن آتش بس است، اما در مواردی نقض آتش بس را نیز شاهد بودیم. همکاری ایران و عربستان قطعأنقش تعیین کننده ای در استقرار امنیت در خلیج فارس خواهد داشت و می تواند پیمان امنیتی که بین ایران و عربستان در چند سال قبل امضا شده را احیا کند و به یک پیمان فراگیر در سطح منطقه خلیج فارس تبدیل گردد و کمک کند کشورهای دیگر خلیج فارس با یکدیگر یک پیمان امنیتی مشترک ببندند.در چنین شرایطی ضریب تهدید کم می شود.
آمریکایی ها و اسرائیلی ها از تعارضات عربستان و ایران و کشورهای منطقه استفاده کردند. این دو کشور در مرحله نخست برای اسرائیل، مشروعیت بخشی کردند و در مرحله بعد موفق به فروش سلاح شدند. طی 5 ساله گذشته کشورهای غربی بیش از 300 میلیارد دلار سلاح به برخی کشورهای منطقه فروختند.
در شرایط کنونی عربستان از یکسو با چین و روسیه همکاری دارد و از سوی دیگر با آمریکا کار میکند و تلاش میکند از این روابط و همکاریها، بیشترین بهره را برای منافع کشورش به دست بیاورد و تمایل دارد روابطش با ایران را هم بهبود ببخشد و تنشها را کم کند.
عربستان انتظار دارد با عادیسازی روابط با ایران، گشایشی هم در یمن برایش ایجاد شود تا اگر دولتی در صنعا مستقر میشود، حتی موافق عربستان نباشد، دستکم مخالف هم نباشد. حالا باید ببینیم این عادیسازی موجب گسترش همکاری میان دو کشور میشود یا اینکه مخالفان این توافق مانعسازی خواهند کرد.
