دانستنی آنلاین: نشست تخصصی یک روزه «میراث فرهنگی و مواجهه با بحران سیل» صبح امروز سه شنبه در سالن همایش پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد.
به گزارش پایگاه خبری دانستنی آنلاین٬ بهروز عمرانی٬ رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری٬ در این نشست تخصصی٬ با اشاره به اینکه پراکنش نامناسب زمان و مکان بارش در مناطق خشک و نیم خشک باعث ایجاد سیلابهای مخرب میشود، افزود: در کشور ما سیل بعد از زلزله در زمزه مخربترین بلایای طبیعی است که منجر به تخریب یادگارهای فرهنگی مناطق میشود.
وی با تاکید بر اینکه عدم تکرار پذیری ماهیت میراث فرهنگی لزوم اتخاذ تدبیر بمنظور صیانت از اینگونه آثار را ضروری میسازد و بیان این نکته که مطالعه سوابق سیل در ایران می تواند به الگوی مشخص از مناطق پر خطر در ایران اشاره کند افزود: از این رو باید وضعیت توپوگرافی در مناطق پر خطر بررسی، سابقه سیل خیزی آن مطالعه و تمهیداتی برای کاهش و یا رفع صدمات آن گرفته شود.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت: بیشتر شهرها و تمدنها در کنار رودخانهها بنا شدهاند به همین خاطر سیل جزو جدایی ناپذیر از تمدن بشری بوده و بشر از همان ابتدا در پی جوابگویی به این عامل بنیان کن بوده و سعی کرده تا با شیوههایی همچون ساخت سکو مصطبه بر زیر بناها در مناطق کم ارتفاع و دشتهای پرپایش همچون آذربایجان اقدام کند.
عمرانی با تصریح این موضوع که اقدام در ساخت دیوار و مسیر دهی در مسیر رودخانههای سیلابی مانند رودخانه مهران رود تبریز از دیگر روشهای مهار سیلابها بشمار میرود٬ افزود: در کتاب عالم آرای عباسی نویسنده و منشی شاه عباس توضیح میدهد که شاه عباس گفته چون قلعه و ارگ حکومتی تبریز در مسیر رودخانهها ساخته شده است عثمانیها میتوانند سد و بند در بالا دست شهر بسازن و با جاری کردن آن باروی قلعه را تخریب کنند و بر قلعه مسلط گردند.
عمرانی با بیان اینکه تا کنون ۲۸۰۰ اثر در بخش شمالی تا مرکزی استان خوزستان در نقشه باستان شناسی ایران درج شده است گفت: با برآورد پهنه سیلابی مشخص شد، از این تعداد ۱۹۸ اثر در مسیر مستقیم سیلاب قرار داشته و صدمه دیدهاند.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، گفت: این بررسی به صورت سنجش از دور نقشههای تهیه شده نشان میدهند که در پیشینه تاریخی این سرزمین نیاکان ما از وجود جریانات سیلابی و پهنه گسترش آن اطلاع داشتهاند.
عمرانی افزود: به هر تقدیر عدم حفاظت از مراتع و استفاده بیش از حد از ظرفیت آن و اشتغال بستر رودخانهها و نیز توسعه فیزیکی نامناسب شهرها بر روی مسیل های قدیمی و حرکت روان آبها در بافت کالبدی شهرها و عدم توجه به تجربیات تاریخی سکونتگاهها و الگوهای استقراری نکاتی است که باید از آن بهره جست.
حفاظت از میراث فرهنگی به روش سنتی
همچنین دبیر علمی نشست تخصصی «میراث فرهنگی و مواجهه با بحران سیل » با تأکید بر حفاظت از میراث فرهنگی به روش سنتی گفت: حفاظت باید به شیوه های جدید نیز مورد توجه قرار گیرد و از مطالعات علمی رشته های دیگر در این حوزه بهره برد.
علیرضا انیسی عضو هیأت علمی پژوهشگاه با اشاره به اینکه هدف از برگزاری این نشست تخصصی توجه به موضوع مخاطرات طبیعی است که هر روز شاهد گسترده شدن ابعاد آن هستیم ٬ ادامه داد: موضوع سیل و تخریب میراث فرهنگی در گذشته موضوعی دور به نظر می رسید و گمان نمی کردیم که با وجود این خشکسالی ها روزی برسد که آثار تاریخی کشور در معرض خطر سیل قرار گیرندولی با این حال پیش بینی هایی را در پژوهشکده بناها و بافت های فرهنگی تاریخی پژوهشگاه انجام دادیم .
وی به موضوع آتش سوزی های اخیر در آثار تاریخی ایران و جهان اشاره کرد و افزود : این موضوع نیز به بحرانی تبدیل شده که باید نسبت به آن آگاه باشیم و برای جلوگیری ازآن برنامه ریزی کنیم .
عضو هیأت علمی پژوهشگاه با تأکید بر اینکه حفاظت از میراث فرهنگی به روش سنتی باید پابرجا باشد افزود : ولی درحفاظت باید به شیوه های جدید نیز توجه کرد و از مطالعات علمی رشته های دیگر در این حوزه نیز بهره برد.
او در تشریح دلایل برگزاری نشست های تخصصی در این حوزه گفت : پژوهشگاه به عنوان یک دستگاه پژوهشی وظیفه دارد از لحاظ علمی موضوعات حوزه میراث فرهنگی را مطرح و ابعاد آن را برای روشن تر شدن باز کند ولی نمی تواند تغییری در رویه ها ایجاد کند .
وی با اشاره به جدی بودن موضوع بحران در ایران تصریح کرد : وظیفه اجرایی کردن موضوعات در حوزه میراث فرهنگی به عهده معاونت میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردرشگری است .
کمبود اعتبار برای حفاظت از ۱۰۰ پل تاریخی لرستان
در ادامه برنامه علی مصطفی نژاد٬ مدیر پایگاه پلهای تاریخی لرستان از وجود یکصد پل تاریخی در این استان خبر داد که به دلیل کمبود اعتبار امکان حفاظت و مرمت آنها وجود ندارد و در ادامه با ارایه گزارشی از سیل و اقدامات حفاظتی صورت گرفته در رابطه با پل های تاریخی استان لرستان گفت :استان لرستان حدود یکصد پل تاریخی کوچک و بزرگ دارد که این تعداد در پهنایی حدود۳۵۰۰۰ کیلومتر مربع ( مساحت لرستان ) قرار گرفته اند .
وی کشکان ، کلهر ، سی پله ، زال ، پلدختر ، گاومیشان ، کاسیان ، ساربان ، رنگین بان ، هیزه ، پل تنگ ، چم آب برده ، چالان چولان ، کاکارضا ، قلعه حاتم ، دو آب ، شاپوری ها و … را از جمله این پل ها برشمرد که برخی از آنها در سیل فروردین ماه ۱۳۹۸آسیب دیده اند .
مدیر پایگاه پلهای تاریخی لرستان با تشریح اقدامات صورت گرفته به منظور حفاظت و استحکام بخشی پل های تاریخی لرستان گفت :در مقایسه ای که میان پل های تاریخی لرستان و ۲۰پل شاخص جهان صورت گرفت مشخص شد که این پل ها خیلی ارزشمند هستند .
مصطفی نژاد با ابراز تأسف از کمبود اعتبارات برای حفاظت و نگهداری از پل های تاریخی استان لرستان تصریح کرد : تخریب و صدمه دیدن پل های تاریخی لرستان به دلیل کم کاری کارشناسان و حفاظتگران نیست بلکه به دلیل کمبود اعتباراتی است که به این حوزه تعلق گرفته است .
او با اشاره به شیوه معماری این پل های تاریخی تصریح کرد :در سیل اخیر پل های جدید مهندسی ساز بسیار بیشتر از پل های تاریخی آسیب دیدند.
سیل گنبد قاووس و مداخلات انسانی در منظر هیدرولیکی
عبدالمجید نورتقانی سرپرست پایگاه میراث جهانی گنبد قابوس دیدر این نشست علل رخداد سیل را در عوامل ایستاتیکی و دینامیکی دسته بندی کرد و گفت : در طول تاریخ سیل همواره در همه جای دنیا وجود داشته ولی نکته مهم این است که باید به سیل اجازه دهیم در مسیرش حرکت و در نهایت به دریا برسد .
او با اشاره به سیل فروردین ۱۳۹۸ افزود : فعالیت های شهر سازی ، خط راه آهن ، ساخت کمربندی شهر و… باعث نفوذ آب در شهر آق قلا شد .
وی با طرح این پرسش که ما به عنوان میراث بانان کشور در کجای این حوزه می توانیم وارد شویم تصریح کرد : عکس های هوایی از دهه های گذشته گواه این است که چه بلایی بر سر بستر تاریخی کشور آمده است .
سرپرست پایگاه میراث جهانی گنبد قابوس با بیان اینکه تا شعاع ۱۵کیلومتری شهر گنبد تعدد آثار تاریخی وجود دارد که اغلب ثبت ملی شده اند تصریح کرد : پس قطعا سازندگان گنبد قابوس در این هزار سال و اندی که از ساخت آن می گذرد تمهیداتی برای وقوع سیل اندیشیده اند که ما بدون توجه به آن شهر را توسعه و در بستر تاریخی مداخلاتی را انجام داده ایم .
او گفت : در وقوع سیل اخیر آب از مسیر طبیعی اش وارد شهر شد همانجایی که با خیابان کشی آن را دست کاری کرده بودیم و در نتیجه این اتفاقات جبران نا پذیر افتاد.
هیدرولیک پل و آبشستگی
دیگر سخنران این نشست مسعود قدسیان استاد هیدرولیک دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست و پژوهشکده مهندسی آب دانشگاه تربیت مدرس مواردی را خصوص هیدرولیک پل و آبشستگی مطرح کرد .
او گفت : هیدرولیک رودخانه اطلاعات ارزشمندی برای شناسایی و اجتناب از مشکلات احتمالی در برنامه ریزی، اجرا و گزارش مطالعات آینده را، براساس تجارب گذشته، ارائه می دهد.
وی با بیان اینکه علت یا علل تخریب درپل ها یکسان نیستند افزود :به طور کلی، علت اصلی تخریب پلها، معمولا انحراف از استانداردهای طراحی سازه ای نیست؛ پلها ها از بین می روند، زیرا نیرو ها و عوامل خارجی وارد بر پلها فراتر از آستانه تحمل آنها است.
این استاد دانشگاه تصریح کرد : عدم رعایت ضوابط هیدرولیکی به عنوان مهمترین عامل تخریب پلها گزارش شده است.
او با اشاره به اینکه در ۱۰۰ سال گذشته نگاه به پدیده آبشستگی، علمیتر شده و دانشمندان و محققین درصدد شناخت پارامترهای مؤثر و میزان تأثیر آنها بر این پدیده و راهکارهای کاهش اثر آنها بوده اند گفت : محققین زیادی به بررسی علت تخریب پلها پرداختهاند و گزارشات زیادی مبنی بر تخریب پلها در سراسر جهان، در اثر وقوع آبشستگی پیرامون پایهها وجود دارد.
این استاد دانشگاه ، تهیه اطلس/بانک اطلاعاتی پلهای تاریخی، تهیه نقشه پهنه بندی سیل و خسارت ناشی از سیل در مناطق مورد نظر ، تدوین استاندارد و دستورالعمل های تعیین خسارت به پلها،گروه بندی پلها با توجه به شرایط هر کدام، تدوین برنامه نظام نظارت و پایش پیوسته پلها ی تاریخی، تدوین دستورالعمل نظارت و پایش پلها، تدوین دستورالعمل بررسی و تعیین آبشستگی احتمالی اطراف پایه/ کوله پلها، تهیه برنامه مقاوم سازی پلهای تاریخی در برابر سیل، تدوین استاندارد و دستورالعمل های مقاوم سازی پلهای تاریخی و… را استراتژی مدیریت پلهای تاریخی در برابر سیلاب عنوان کرد.
او گفت : استراتژی میراث فرهنگی در برابر سیلاب شامل ؛ تهیه اطلس/بانک اطلاعاتی میراث فرهنگی و تقسیم بندی/درجه بندی آنها ، تهیه نقشه پهنه بندی سیل در مناطق مورد نظر ، گروه بندی میرات فرهنگی با توجه به شرایط هر کدام، تدوین برنامه نحوه نظارت و پایش پیوسته میرات فرهنگی تدوین دستورالعمل نظارت و پایش برای آثار تاریخی، تدوین نحوه مدیریت میرات فرهنگی در زمان وقوع سیل تدوین نحوه مدیریت و ارزیابی میرات فرهنگی پس از وقوع سیل و… می شود .
