۱۵تکنیک موثر برای کنترل رفتارهای کودکان شلوغ و پرانرژِی

پایگاه خبری دانستنی آنلاین : شاید برای شما آشنا باشد؛ هنوز صبحانه تمام نشده، فرزندتان با شور و هیجان از این اتاق به آن اتاق می دود، از روی مبل می پرد، صدای خنده و شیطنتش خانه را پر می کند. این تصویر، هرچند گاهی خسته کننده است، اما نشانه ی زنده دلی و رشد طبیعی کودک است. بیشتر بچه ها در دوران خردسالی، به ویژه بین ۳ تا ۷ سالگی، پرانرژی و بی قرارند؛ چون در حال کشف جهان، شناخت بدن و تجربه ی استقلال اند.

خبر خوب این است که بیشتر مواقع، این رفتارها کاملاً طبیعی و حتی نشانه ی رشد سالم هستند؛ در این مقاله ، با ۱۵ روش علمی و کاربردی آشنا می شوید تا یاد بگیرید چطور انرژی زیاد فرزندتان را در مسیر درست هدایت کنید، بدون اینکه او را محدود یا سرزنش کنید.

۱. درک کنید که پرتحرکی همیشه نشانه ی مشکل نیست

اولین گام در برخورد درست، درک طبیعت کودک است. طبق گفته ی دکتر «کن هالر»، متخصص اطفال دانشگاه سنت لویز، کودک در حدود ۴ سالگی به کنترل بدنی بیشتری دست پیدا می کند. این احساس کنترل باعث می شود خودش را مستقل تر حس کند و میل به تحرک، بازی و تجربه در او افزایش یابد.

پس اگر کودک شما مدام در حال جنب وجوش است، به جای برچسب زدن، آن را نشانه ی رشد و سلامت بدانید.
اما اگر تحرک او همراه با بی توجهی شدید، رفتارهای خطرناک یا اختلال در تمرکز و خواب است، بهتر است با روان شناس کودک مشورت کنید تا احتمال بیش فعالی (ADHD) بررسی شود.

۲. انرژی اش را در مسیر درست تخلیه کنید

کودکان پرتحرک اگر نتوانند انرژی خود را تخلیه کنند، معمولاً آن را در قالب رفتارهای ناهنجار (مثل فریاد زدن، دعوا کردن یا پرت کردن وسایل) بروز می دهند. بهترین روش این است که به او فرصت دهید بدود، بپرد، کشف کند و بازی کند.

فعالیت هایی مثل دوچرخه سواری، توپ بازی، دویدن در پارک، یا بازی با بادبادک، باعث می شود او انرژی خود را در فضایی سالم تخلیه کند و در نتیجه در خانه آرام تر باشد.

۳. او را در یک رشته ی ورزشی ثبت نام کنید

ورزش یکی از مؤثرترین ابزارها برای مدیریت رفتار کودکان پرانرژی است. شنا، ژیمناستیک، کاراته، فوتبال و حتی رقص کودکانه، باعث می شوند کودک یاد بگیرد تمرکز، هماهنگی و خودکنترلی داشته باشد. طبق توصیه ی انجمن پزشکان اطفال آمریکا، کلاس های ورزشی در سنین پیش دبستانی باید شامل ۳۰ دقیقه بازی آزاد و کمتر از ۲۰ دقیقه تمرین ساختاریافته باشد تا باعث خستگی و دلزدگی نشود.

۴. برایش وسایل بازی متنوع تهیه کنید

بازی، زبان رشد کودک است. اگر وسایل متنوعی در اختیارش باشد، هم سرگرم می شود، هم مهارت هایش رشد می کند.
می توانید برای او بخرید:

• دوچرخه با چرخ های کمکی
• حلقه ی هولا
• توپ های بزرگ و کوچک
• فریزبی
• راکت های نرم کودکانه
• و حتی یک دستگاه پخش موسیقی تا با آهنگ موردعلاقه اش برقصد.

داشتن ابزار بازی، به ویژه بازی های حرکتی، کمک می کند انرژی اش در مسیر رشد هدایت شود نه بی نظمی.

۵. با او بازی کنید، نه فقط او را تماشا کنید

یکی از بزرگ ترین نیازهای کودکان پرتحرک، هم بازی بودن والدین است. وقتی با او بازی می کنید، نه تنها رابطه ی عاطفی تان عمیق تر می شود، بلکه کودک یاد می گیرد چگونه هیجان خود را کنترل کند و قوانین بازی را رعایت کند.

در خانه می توانید بازی هایی مثل:

• پانتومیم،
• «مجسمه شو»،
• مسابقه ی پیدا کردن اشیاء،
• یا بازی های تخیلی مثل نقاشی دیواری با قلموی خیالی را انجام دهید.

۶. تلویزیون و موبایل را محدود کنید

تماشای طولانی تلویزیون یا بازی های ویدئویی نه تنها آرام کننده نیست، بلکه تحریک زا است.
تصاویر سریع، رنگ های تند و صداهای بلند باعث افزایش فعالیت مغز و اضطراب کودک می شود.
بنابراین توصیه می شود:

• کمتر از ۲ ساعت در روز در معرض صفحه نمایش باشد؛
• سه ساعت پیش از خواب هیچ تماشایی نداشته باشد.

به جایش می توانید برایش کتاب تصویری بخوانید یا با او قصه بسازید.

۷. تغذیه اش را بررسی کنید

تغذیه ی نادرست می تواند سطح انرژی کودک را بالا و پایین کند.
مواد شیرین مثل آب نبات و نوشابه، وقتی با معده ی خالی خورده می شوند، باعث جهش قند خون و هیجان زیاد می گردند.
از سوی دیگر، وجود کافئین در چای، شکلات یا نوشابه نیز عامل تحریک است.

بنابراین:

• وعده های غذایی منظم بدهید،
• میان وعده های سالم مثل میوه، مغزها و سبزیجات را جایگزین کنید،
• و از نوشیدنی های صنعتی بپرهیزید.

۸. رفتارهای مثبت را پاداش دهید

تشویق و پاداش، بسیار مؤثرتر از سرزنش است.
وقتی کودک در موقعیتی که معمولاً بی قراری می کرد، آرام می نشیند یا همکاری می کند، فوراً تحسینش کنید.

پاداش لازم نیست حتماً مادی باشد؛
لبخند، آغوش، برچسب ستاره یا حتی گفتن جمله ی ساده ی «از رفتارت خیلی خوشم اومد» برایش کافی است.

۹. از بی حوصلگی پیشگیری کنید

کودک پرتحرک وقتی بیکار است، انرژی اش را در مسیر اشتباه تخلیه می کند.
پس همیشه برایش برنامه ی روزانه ی متنوع داشته باشید. برای مثال:

• نقاشی در صبح،
• بازی در پارک بعدازظهر،
• کاردستی ساده یا قصه خوانی شبانه.

پیش از رفتن به مکان هایی مثل فروشگاه یا مهمانی نیز، او را از مدت زمان و قوانین مطلع کنید تا آماده تر باشد.

۱۰. هنر و خلاقیت را در او بیدار کنید

کودکان پرانرژی ذهن خلاقی دارند؛ فقط باید فرصتی برای بروز آن بیابند.
می توانید با او نقاشی کنید، ساز بزنید، کاردستی بسازید یا داستان سرایی کنید.
فعالیت های هنری تمرکز را افزایش داده و انرژی ذهنی را به مسیر سازنده هدایت می کنند.

۱۱. از بازی های نمایشی استفاده کنید

بازی های نمایشی یا نقش آفرینی (Role Play) فوق العاده مفیدند.
برای مثال، جعبه ای از لباس های قدیمی بسازید تا نقش آتش نشان، دکتر، یا دزد دریایی بازی کند.
در این بازی ها، کودک تخیلش را به کار می گیرد، احساس قدرت می کند و در عین حال یاد می گیرد رفتار اجتماعی را تمرین کند.

۱۲. اسباب بازی ها را به صورت چرخشی استفاده کنید

اگر همه ی اسباب بازی ها همیشه جلوی چشمش باشند، سریع خسته می شود.
می توانید بخشی از آن ها را کنار بگذارید و بعد از یکی دو هفته دوباره جایگزین کنید.
این روش ساده، باعث تازه ماندن حس کنجکاوی و جلوگیری از بی حوصلگی می شود.

۱۳. آرامش خودتان را حفظ کنید

هیچ چیز مثل آرامش والدین نمی تواند به کودک امنیت بدهد.
وقتی پرتحرکی یا بهانه گیری او شما را عصبانی می کند، چند نفس عمیق بکشید و واکنش فوری نشان ندهید.
یادتان باشد: فریاد زدن فقط اضطراب کودک را بیشتر می کند.

در عوض، با صدای آرام ولی محکم بگویید:

«وقتی آروم شدی، با هم صحبت می کنیم.»

این جمله هم به او پیام آرامش می دهد، هم مرز را مشخص می کند.

۱۴. با برنامه و قانون مندی زندگی کنید

کودکان پرتحرک در محیط های قابل پیش بینی بهتر رفتار می کنند.
وقتی بدانند چه ساعتی غذا می خورند، بازی می کنند یا می خوابند، ذهنشان منظم تر می شود.
در مقابل، بی نظمی، تغییر ناگهانی یا بی قانونی باعث بی قراری بیشتر می شود.

سعی کنید:

• ساعت خواب و غذا ثابت باشد،
• قوانین ساده و واضح تعریف کنید (مثل: «در خانه نمی دویم»، «با نوبت حرف می زنیم»)،
• و در اجرای آن ها قاطع اما مهربان باشید.

۱۵. در صورت نیاز از مشاوره تخصصی کمک بگیرید

اگر احساس می کنید رفتارهای فرزندتان از حد طبیعی فراتر رفته است-مثلاً تمرکز ندارد، زود پرخاشگر می شود، یا در محیط های اجتماعی دچار مشکل است به روان شناس کودک مراجعه کنید.
تشخیص زودهنگام و آموزش والدین در چنین شرایطی، از بروز مشکلات بعدی جلوگیری می کند.

سخن پایانی: پرتحرکی، نشانه ی زندگی است

کودک پرتحرک شما، «مسئله» نیست؛ او منبعی از انرژی، تخیل و کنجکاوی است که اگر درست هدایت شود، در آینده فردی خلاق، اجتماعی و موفق خواهد شد.
تربیت چنین کودکی نیاز به صبر، درک، و گاهی بازنگری در روش های والدگری دارد، به جای جنگیدن با انرژی او، آن را به فرصت یادگیری تبدیل کنید.