چالش‌های زنان ایرانی در فعالیت‌های استارت‌آپی

به گزارش مهرخانه، وزیر ارتباطات در توئیتی در خصوص استارت‌آپ‌ها عنوان کرد: “حمایت از استارتاپ‌ها و کسب و کارهای نوپا برای حضور در بازارهای جهانی در دستور کار قرار دارد. کسب و کارهای نوپای موفق ایرانی، امسال تشکیل‌دهندگان غرفه ایران در نمایشگاه «باکوتل» هستند و حمایت دولت از این کسب و کارها برای حضور در بازارهای بین‌المللی به صورت ویژه در دستور کار قرار دارد”.شکل‌گیری اکثر استارت‌آپ‌ها، حول فناوری اطلاعات
استارت‌آپ به شرکت‌های نوپایی گفته می‌شود که با یک ایده اولیه و ساده شروع می‌کنند و به سرعت رشد می‌یابند و به مرحله درآمدزایی می‌رسند. اگرچه در تعریف استارت‌آپ بر این مسأله تأکیدی وجود ندارد که حتماً فعالیت آن در حوزه تکنولوژی یا فناوری اطلاعات باشد، اما به دلیل این‌که بسیاری از استارت‌آپ‌ها در سال‌های اخیر، حول کسب و کار تحت وب تعریف شده‌اند، به همین خاطر کلمه استارت‌آپ برای بسیاری از افراد یادآور فضای وب و تعدادی جوان فعال آشنا به این فضا است.

فرصت اشتغال زنان بدون سقف شیشه‌ای
در تمام دنیای کسب و کار، سقف شیشه‌ای تا حد زیادی دست نخورده باقی مانده است و سبک‌های مدیریتی بسیار ساختار‌یافته و ذهنیت‌های قدیمی کماکان در بسیاری از بخش‌ها وجود دارد. اما استارت‌آپ‌ها به‌واسطه ماهیتشان از قابلیت تدوین قوانین منحصر به فرد خود و ایجاد فرهنگ و ساختارهای مدیریتی برخوردارند؛ به گونه‌ای که راه را برای رهبران زن باز کرده‌اند.

در نتیجه، زنانی که رهبری و مدیریت استارت‌آپ به‌خصوصی را برعهده دارند، می‌توانند قوانینی متفاوت با کسب و کارهای سنتی ایجاد کنند و محدودیت‌های محیط‌های عمومی فضای اشتغال را دور بزنند؛ این بدان معناست که بسیاری از زنان موانعی در سر راه صعود خود مشاهده نکرده و فرصت نمایش رهبری خود را در حرفه‌شان دارند.

افزایش استارت‌آپ‌های زنانه در دنیای امروز
آمارها نشان می‌دهد، زنان نقش بی‌بدیلی در راه‌اندازی استارت‌آپ‌های موفق در دنیا دارند؛ به استناد اطلاعات سایتThe Story Exchange  که در سال ۲۰۱۱ توسط یک مستندساز برجسته برای جمع‌آوری اطلاعات درباره زنان استارت‌آپی از سراسر دنیا ایجاد شد، بیش از ۲۲۴ میلیون زن در دنیا در ۶۷ حوزه اقتصادی، استارت‌آپ‌های مختلفی را راه‌اندازی کرده‌اند که از این میان، ۱۱۲ میلیون، قادر به ایجاد میلیون‌ها فرصت شغلی با میلیاردها دلار سود شده‌اند.

درحال حاضر کشورهای آمریکا، هنگ‌کنگ، سنگاپور، کانادا، انگلستان و هند بیشترین استارت‌آپ‌های زنان را در خود جای داده‌اند که عوامل متعددی مانند رشد فرهنگ کارآفرینی، کیفیت زندگی، فضای آزاد تجاری و مساعد بودن شرایط برای پرورش خلاقیت زنان، موقعیت مناسب کارآفرینی زنان را در این کشورها ایجاد کرده است.

جالب است بدانید اکثر زنانی که استارت‌آپ‌های مختلف را راه‌اندازی کرده‌اند در رده سنی بسیار جوان قرار دارند که ۳۵ درصد استارت‌آپ‌های آن‌ها کمتر از 2 سال و ۳۴درصد بین ۲ تا ۵ سال عمر دارند. این استارت‌آپ‌ها اغلب کوچک و محدود بوده و ۳۵ درصد آن‌ها تک‌نفره و ۴۱ درصد، دو تا ۵ نفر پرسنل دارند.

زنان به اندازه مردان، شبکه‌های ارتباطی قوی برای جذب سرمایه ندارند
اما بیشتر زنان صاحب استارت‌آپ در سرتاسر دنیا نسبت به نحوه تأمین سرمایه اولیه کسب وکار خود بی‌اطلاع‌ بوده و اغلب نسبت به کسب سود مالی در نتیجه فعالیت‌هایشان بی‌توجه هستند. بررسی‌های انجام‌شده از سوی مؤسسه بابسون در ایالت ماساچوست نشان می‌دهد، در آمریکا استارت‌آپ‌هایی که زنان تأسیس می‌کنند، تنها موفق به دریافت بخش اندکی از «سرمایه‌گذاری‌های جسورانه» می‌شود. در مجموع استارت‌آپ‌هایی که بنیان‌گذار آن زنان بوده‌اند، معادل ۱.۵ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده‌اند، در حالی‌که استارت‌آپ‌هایی با بنیان‌گذار مرد، ۵۰ میلیارد دلار سرمایه نصیب‌شان شده است.

این در حالی است که استارت‌آپ‌هایی که مردان تأسیس می‌کنند، لزوماً موفق‌تر از مؤسسان زن نبوده‌اند و در عین حال تعداد کارآفرینان زن در آمریکا نیز چندان کمتر از مردان نیست. پروفسور کاندیندا بروش، که مدیر تهیه این گزارش است، در این‌باره می‌گوید:‌ «به اعتقاد من، زنان به اندازه مردان شبکه‌های ارتباطی قوی برای جذب سرمایه ندارند و حقیقت این است که در آمریکا، تسلط مردان بر بازار سرمایه‌های جسورانه ۹۲ درصد است!»

حمایت‌ دولت‌ها از استارت‌آپ‌های زنان
در ماه سپتامبر، انتشار کتابی که عنوان می‌کرد ۵۵ درصد سرمایه‌گذاری کسب وکارهای اینترنتی در چین توسط سرمایه‌گذاران زن انجام می‌شود، نگاه‌های جهانی را به خود خیره کرد. صرف‌نظر از صحت و میزان دقت علمی این برآورد، تأکید این کتاب بر این موضوع از آن جهت صورت گرفت که دولت چین یک سال قبل اعلام کرده بود از کسب وکارهای خلاقانه زنان حمایت خواهد کرد. در آمریکا، طرح «Startup America» از سوی کاخ سفید ترتیبی داده است تا در راستای حمایت از استارت‌آپ‌ها در سطح ملی، استارت‌آپ‌های زنان مورد توجه ویژه قرار گرفته و حمایت از آنان برای دسترسی به آموزش مهارت‌های مربوطه و ارتباط با سرمایه‌گذاران تسهیل شود.

این در حالی است که شرکت تجاری گلمن ساچ از سال ۲۰۰۸ از طریق معرفی طرح «۱۰۰۰۰ زن» حمایت خود از کارآفرینان زن در کشورهای گوناگون از طریق تسهیل دسترسی آنان به آموزش، شبکه‌سازی و دسترسی به سرمایه را اعلام کرده است. این طرح در حال حاضر به سقف ۱۰۰۰۰ زن تعیین‌شده در ۵۶ کشور دست یافته است.

موقعیت زنان ایرانی در فعالیت‌های استارت‌آپی
شروع به کار گسترده استارت‌آپ‌ها در ایران به حدود سال 91 بازمی‌گردد. در آن سال‌ها نهاد مدنی به نام «کانون کارآفرینی ایران» در تهران ثبت شد و اعضای این نهاد تلاش کردند در کنار تولید محتوا و معرفی نمونه‌ استارت‌آپ‌های موفق، یک‌سری رویداد را در دانشگاه‌های کشور به نام «استارت‌آپ ویکند» تعریف کنند که یک اردوی آموزشی و یک مسابقه سه روزه بود. این دوره‌ها هم‌اکنون در دانشگاه‌های مختلف سراسر کشور برگزار می‌شود و به‌طور فشرده نحوه راه‌اندازی یک استارت‌آپ به شکل عملی آموزش می‌دهد.

زنان نیز همزمان با ورود مردان به حوزه کسب و کار استارت‌آپ‌ها وارد این عرصه شدند و با وجود این‌که بیش از 30 تا 40 درصد مدیریت استارت‌آپ‌ها در کشور را زنان برعهده دارند اما کمتر به عنوان یکی از محورهای اثرساز این عرصه معرفی می‌شوند.

این حضور کمرنگ باعث شد که نهمین رویداد «استارت‌آپ ویکند» در سال 93 ویژه زنان برگزار شود و مدیران کسب و کارهای استارت‌آپی برای معرفی خود در این رویداد حاضر شوند. به این ترتیب در این جلسه ۷۲ ساعته بسیاری از تیم‌ها گرد هم آمدند و زنان فعال و کارآفرین به عنوان مربی به شرکت‌کنندگان مشاوره دادند تا آن‌ها موفق شوند ایده‌ای که در ذهن دارند را پیاده‌سازی کنند.

به هر حال حضور زنان ایرانی در حوزه استارت‌آپ‌ها و راه‌اندازی کسب و کارهای نوپا باعث‌ شده است که آنان بتوانند در این عرصه جایگاه ویژه‌ای به خود اختصاص دهند و در این مسیر سرآمد باشند و با وجود موانع و مشکلات بسیار زیاد، کسب و کارهای نوینی را ایجاد کنند که در ادامه به معرفی تعدادی از استارت‌آپ‌های زنانه می‌پردازیم.

تخفیفان؛ اولین استارت‌آپ با مدیریت زنان
‌تخفیفان، اولین استارت‌آپ بزرگ ایرانی است که یک زن، آن را راه‌اندازی کرده و مدیریت می‌کند. نازنین دانشور، این سایت را سال ۹۰ راه‌اندازی کرد و منابع انسانی‌اش طی چهار سال، از 2 به ۶۰ نفر رسید و حالا بیش از ۲ میلیون کاربر از خدمات این سایت استفاده می‌کنند.

نیک‌پرینت؛ ارائه خدمات سرویس طراحی و چاپ آنلاین
سال‌ها تجربه در حوزه چاپ و گرافیک و مواجه شدن با کمبودها و مشکلات فرآیند سفارش، طراحی، چاپ و تحویل محصولات که در مراکز طراحی و چاپ رخ می‌داد، گروهی را برآن داشت تا این فرآیند پیچیده و پردغدغه را با ایجاد بستری یکپارچه و در دسترس برای طراحان گرافیک راحت کند.

تیم نیک‌پرینت فعالیت استارت‌آپی خود را با مدیریت نیکو نیکنام آغاز کردند که درواقع یک سرویس طراحی آنلاین و سفارش ساده چاپ است. به این شکل که یک فایل چاپی برای کارت ویزیت، پیکسل، لیوان، مگنت یا هر چیزی را که مرتبط با چاپ است توسط مشتری در سیستم بارگذاری می‌شود و هزینه آن نیز به صورت آنلاین پرداخت می‌شود. به گفته مدیر این استارت‌آپ، زمان تحویل کار نهایتاً هشت روز کاری طول می‌کشد. به گفته نیکو نیک‌نام، این کسب وکار ابتدا در سال 94 با 25 میلیون تومان سرمایه اولیه شروع به کار کرد و درحال حاضر درآمدی حدود 20 تا 30 میلیون تومانی دارد.

توسعه سلامت در بستر موبایل در استارت‌آپ “تله طب”
هدی دوست‌محمدی، ایده‌پرداز استارت‌آپ “تله طب” است که با پیگیری ایده‌اش، توانسته در عرصه ارائه خدمات در حوزه سلامت، گام بردارد. “تله طب” ، با هدف تسهیل دسترسی به پزشک، کاهش هزینه‌های اضافی و صرفه‌جویی در وقت در قالب توسعه سلامت در بستر موبایل، تصمیم گرفته تا برای حرکت جامعه به سوی زندگی سالم گام‌های مؤثری بردارد و اولین محصول آن در حوزه پوست، مو و زیبایی در دسترس کاربران قرار گرفته است و مدیران این استارت‌آپ وعده داده‌اند که به زودی محصولات جدید “تله طب”به بازار خواهد آمد.

استارت‌آپ مامان‌پز
“مامان‌پز”، یک سایت آنلاین توزیع خدمات غذا است که دست‌پخت واقعی مادران را در تهران به مشتریانی که غذای خانگی را به کنسرو و غذاهای بسته‌بندی ترجیح می‌دهند، ارائه می‌دهد و روزانه حدود ۲۰۰ نفر از خدمات این سایت بهره مي‌برند. تبسم لطیفی، متولد۱۳۶4 و دارای فوق لیسانس MBA، بنیان‌گذار این استارت‌آپ است. او در یکی از رویدادهای استارتاپ ویکند تهران ایده تهیه غذای خانگی برای مشتریان تهرانی را ارائه می‌کند که نتیجه آن راه‌اندازی وب سایت مامان‌پز بوده است که هم اکنون اشتغال‌زایی خوبی را برای زنان هنرمند خانه‌دار فراهم کرده است.

رویه تهیه غذا در “مامان‌پز” به این صورت است که زنان عموماً‌ خانه‌داری که دست‌پخت خوبی دارند، نمونه غذاهای خود را برای “مامان‌پز”می‌فرستند و مسؤولان این وب‌سایت پس از کنترل کیفیت و چشیدن طعم غذا و بررسی فاکتورهای مورد نظرشان، صلاحیت فرد مورد نظر را تأیید می‌کنند. در آخر هم غذاها را با بسته‌بندی جذاب به دست مشتری می‌رسانند. اکثر این آشپزها زنان خانه‌دار و مادر هستند و هیچ مردی برای همکاری با مامان‌پز پذیرفته نمی‌شود.

توجه به مسؤولیت اجتماعی در استارت‌آپ “مهربانه”
استارت‌آپ مهربانه در سال 1392 با مدیریت گلرخ بحری شروع به کار کرد و در سال 95 به عنوان استارت‌آپ برگزیده «الکام استارز» انتخاب شد. به گفته گلرخ بحری، “مهربانه” درواقع یک استارت‌آپ خانوادگی‌ست که در تلاش است احساسات و رؤیاهای انسان‌دوستانه را در فضایی آنلاین به هم نزدیک کند و از طریق مشارکت افراد، دردی از جامعه را حل کند. استارت‌آپ “مهربانه” در طی سالهای فعالیت خود توانسته است با جمع‌آوری ۴۲۳ میلیون تومان از ۸۱ پروژه‌ای که در آن تعریف شده ۷۲ پروژه را به موفقیت برساند.

ش‌های زنان ایرانی در حوزه فعالیت‌های استارت‌آپی
علی‌رغم این‌که در سال‌های اخیر فعالیت‌های زنان و جوانان ایرانی برای راه‌اندازی شرکت استارت‌آپی بسیار افزایش یافته است، اما در بسیاری از موارد مشکلات و موانعی بر سر راه موفقیت این شرکت‌ها وجود دارد که مانع سوددهی و موفقیت آنان می‌شود. به طورکلی 5 چالش پیش‌روی استارت‌آپ‌ها در ایران به این ترتیب است: فقدان حقوق مالکیت معنوی و حق کپی‌رایت در کارآفرینی، فقدان صندوق‌های سرمایه‌گذاری‌ ریسک‌پذیر، فقدان زیرساخت‌های لازم در حوزه فناوری اطلاعات، نامناسب بودن فضای کسب و کار، ضعف اکوسیستم استارت‌آپی (به این معنا که در ایران مراکز سرمایه‌گذاری، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و سیستم‌های دولتی و نظام‌های حقوقی حمایت لازم را از فعالیت‌ استارت‌آپی نمی‌کنند.)این مشکلات و چالش‌ها برای همه مدیران استارت‌آپی بدون توجه به جنسیت وجود دارد اما برای مدیران زن فضا محدودیت‌های بیشتری را ایجاد می‌کند؛ به این سبب که بیشتر شرکت‌های سرمایه‌گذاری معمولاً به‌واسطه زن بودن فرد ریسک سرمایه‌گذاری در ایده‌‌های آنان را نمی‌پذیرند و یا با سخت‌گیری بیشتری حمایت‌ مالی خود را برای زنان فعال در حوزه استارت‌آپ اعمال می‌کنند.

علاوه بر این فضای فرهنگی حاکم در حوزه کارآفرینی زنان و نگاه مردمحورانه‌ای که بر شرایط کسب و کار کشور حاکم است، قطعاً بر روی اعتماد به نفس زنان تأثیر می‌گذارد که در این خصوص علاوه بر حمایت‌های مالی، حمایت و پشتیبانی معنوی نهادهای متولی نیز اهمیت ویژه‌ای می‌یابد.

حال باید دید در طرح و برنامه‌های جدید وزارت ارتباطات برای توسعه فعالیت‌های استارت‌آپی، زنان چه جایگاهی داشته و آیا این برنامه‌ها، ممیزه‌های جنسیتی را نیز در نظر خواهند گرفت یا خیر.

منبع: مهر خانه