پروبیوتیک مشتق شده از کلمه یونانی پرولایف به معنی براي زندگی است. از حدود قرن 19 تا کنون تعاریف بسیار زیادي درارتباط با پروبیوتیک ها مطرح گردیده است که اختصاراً به برخی از آنها اشاره می گردد.
لی لی و استیلول در سال 1965 پروبیوتیک ها را به عنوان فاکتورهاي تسریع کننده رشد و تولید شده توسط میکروارگانیسم ها معرفی نمودند.
پارکر در سال 1974 برهم کنش بین میکروارگانیسم ها و میزبان را این گونه تعریف نمود: “میکروارگانیسم ها وعناصر با تاثیرات سودمند خود بر روي بدن یک جاندار می توانند فلور میکروبی دستگاه گوارش) روده) او را تحت تاثیر قرار دهند”.
فولر در سال 1989 اعلام نمود که یک مکمل خوراکی حاوي میکروب هاي زنده، با بهبود تعادل میکروبی روده می تواند تاثیرسلامتی بخش بر میزبان داشته باشد.
با توجه به تعاریف فوق می توان فهمید که پروبیوتیک ها موجودات زنده اي هستند که تاثیرات سلامتی بخش در بدن خواهند داشت. اکنون باید دانست که اولاً چه تعداد از این موجودات ذره بینی و زنده می توانند تاثیرات سلامتی بخش در بدن را به همراه داشته باشند. ثانیاً با مصرف چه مواد غذایی می توان سبب تحریک و رشد این میکروارگانیسم ها شده و خواص سلامتی بخش آنها را ایجاد نمود.
تاثیر بیفیدو باکتری ها و لاکتوباسیلی ها در سلامتی انسان:
- ممانعت در برابر رشد باکتری هاي بیماری زا در بدن
- افزایش ایمنی بدن در برابر امراض
- فعالیت ضد سرطانی در بدن
- بهبود در قابلیت هضم شیر در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز
- تولید ویتامین هاي گروه ب در بدن
- تاثیرات ضد کلسترولی در بدن
تعریف پريبیوتیک ها:
برخلاف بسیاري از مواد غذایی که بشر روزانه از آنها استفاده نموده و انرژي خود را تامین می نمایند، پريبیوتیک ها نوع بسیار خاصی از مواد غذایی هستند که غیرقابل هضم در بدن بوده و در عین حال خواص سلامتی بخش براي بدن خواهند داشت. حال این سوال مطرح است که چگونه این ترکیبات که غیرقابل هضم براي بدن می باشند می توانند خواص سلامتی بخش به همراه داشته باشند؟ گیبسون و رابرفروید در سال 1995 دریافتند که پريبیوتیک ها ترکیبات غذایی غیرقابل هضم می باشند که به طور انتخابی، سبب تحریک رشد و یا فعالیت یک یا تعداد محدودي از باکتري هاي روده بزرگ شده و با تاثیرات سودمندي که دارند می توانند سبب بهبود سلامت میزبان شوند. قطعاً باکتری هایی که در اینجا از آنها بحث می شود باید جزء باکتري هاي سودمند باشند که عمدتاً بیفیدوباکترها و لاکتوباسیل ها هستند. اخیرا در تعریف دیگري بیان شده است که: پريبیوتیکها ترکیبات تخمیر کنندهاي هستند که به صورت انتخابی سبب ایجاد تغییرات ویژه اي در ساختار و فلور میکروبی دستگاه گوارش شده و سبب ایجاد تندرستی و سلامتی در بدن میزبان می گردد.
حال این سوال مطرح است که یک پري بیوتیک خوب چه خصوصیاتی باید داشته باشد؟
خصوصیات و ویژگی هاي پريبیوتیک ها
- یک ترکیب پریبیوتیک نباید تحت هیچ شرایطی هیدرولیز گردد. همچنین نباید قبل از رسیدن به روده بزرگ در بخش هاي قبلی از جمله معده و روده کوچک جذب گردد.
- یک ترکیب پریبیوتیک باید حتماً توسط یک یا تعداد محدودي از باکتریهاي مفید روده و به صورت انتخابی تخمیر گردد.
- یک ترکیب پریبیوتیک می بایست ترجیحاً با اصلاح ترکیبات میکروبی روده، اثرات سلامت بخشی را که می تواند براي میزبان مفید باشد، تحریک نماید.
انواع پریبیوتیک ها: فروکتوالیگوساکاریدهاي کوتاه زنجیر یا FOS همچون اینولین بدست آمده از ریشه کاسنی، پیاز ، کنگر فرنگی؛ فیبر بتاگلوکان بدست آمده از جو، یولاف و بذرك؛ نشاسته مقاوم بدست آمده از موز نارس، سیب زمینی و لوبیا؛ پکتین بدست آمده از سیب یا زردآلو و بسیاري از کربوهیدرات هاي غیرقابل هضم مثال هایی از ترکیبات پریبیوتیکی می باشند
سین بیوتیک چیست؟ با توجه به نحوه فعالیت پروبیوتیک ها در بدن و نیز تاثیر پري بیوتیک ها در تغذیه پروبیوتیک ها، اصطلاح سین بیوتیک ها مطرح می گردد. سین بیوتیک ها متشکل از پروبیوتیک ها بعلاوه پري بیوتیک ها می باشند که خصوصیت پریبیوتیکی و پروبیوتیکی را به طور مساوي در اختیار دارند. اخیراً ثابت شده است که مصرف محصولات سین بیوتیکی متشکل از اینولین به عنوان یک ترکیب پري بیوتیک و شیر تخمیر شده حاصل از باکتري بیفیدوباکتریوم بیفیدوم می تواند محتواي باکتری هاي بیفیدوس روده بزرگ را نسبت به حالتی که هر یک از این ترکیبات به طور جداگانه مصرف شوند افزایش دهد.
دکتر حسن جودکی
مدیر عامل شرکت شیر پاستوریزه پگاه تهران
