برای شناخت هر پدیده ای درجهان لازم است ابتدا از آن تعریف مناسب و نسبتاً جامعی داشته باشیم، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب از آن نمی توان به کنه پدیده پی برد و آن رابه خوبی درک نمود. بدین منظور تعریف زلزله به زبان ساده را در این نوشتار می آوریم.
مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه وخدایان می دانند که بر بندگان عاصی وعصیـان گر خودکه نافرمانی خداخود را نموده ومرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد .
اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربی این تعریف در زمره اباطیل وخرافات قرارگرفته ،ولی هنوز در میان جوامع و مردم کم دانش وجاهل مورد قبول است.
درفرهنگ تک جلدی عمید زلزله را با فتح حروف « زَ» و « لَ » یعنی زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رایج است ، آورده و می نویسید :
« زمین لرزه ، لرزش وجنبش شدید ویا خفیف قشر کره زمین که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزی واحداث چین خوردگی و فشار یا در اثر انفجارهــای آتشفشانی بوقوع می رسد .»
در فرهنگ جغرافیا تألیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـرهنگ جغرافیائی تالیف مهدی مؤمنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده است:
«جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقت ها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود ، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی ازتکان ها فقط محسوس است و ممکن است زلزله به وسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است و اغلب قبل یا همزمان با انفجار اتفاق می افتد . اصل زلزلـــه تکتونیکی است و احتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است. موج های زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد و در یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند. وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین و ساختمان ها می لرزند و به جلو و عقب می روند .بالاترین زیان ناشی از زلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جائی که حرکت بالا و پائین است نیست امـــــــــا در مکان هائی که موج های زلزله به صورت مایل به سطح می رسد و نزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند .یک زلزله شدید معمولاً به وســـیله یکسری دیــــگر ازتکان ها همراه می شود .زلزله ای که در نزدیک یا زیر دریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدید آب ها شده و بعضی وقت ها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود و در مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر و مرگ و میرمی شوند .طغیان نواحی ساحلی بیشتراز خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوائی هرساله صدها تکان های کوچک ثبت می شوند .»
درفرهنگ گیتا شناسی تالیف عباس جعفری آمده است: «جنبش سریع و محسوسی که درنتیجه جابجائی و یا جای گیری تخته سنگ های زیر پوسته زمین پدید می آید، در نتیجه این جنبش یـــــــک سری لرزش های موجی شکل پدید می آید و گاه تغییرات ارتفاعی پوسته زمین را باعث می گردد و اغلب ضایعات وزیان های جانی و فراوانی ازخود برجا می گذارد. زمین لرزه بیشتر مخصوص نواحی آتشفشانی بوده و گاه باخروش و فوران کوه های آتشفشانی همراه می گردد و درحالات شدید شکست ها و بریدگی های مهم و مشخص درروی پوسته زمین از خــود برجـــــای می گذارد. غالب زمین لرزه ها حداقل با سه نوع موج لرزاننده همراه است .در مرکز وقوع زمین لرزه سه موج مزبور بطور همزمان اثرگذارده و ساختمان ها و تأسیسات واقع دراین منطقه را با نوسان های شدید به عقب و جـــــلو می برد و حد اکثر خسارت و زیان در محلی که امواج مزبور بطور مورب به سطح زمین می رسند وارد می سازد…..»
محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدین گونه ارائه می دهد:
«زمین لرزه عبارت است ازحرکات و لرزش های ناگهانی و گذرا در زمین که از ناحیه محدودی منشأ می گیرد و از آنجا در تمام جهات منتشر می شوند.»
در کتاب فیزیکال جئوگرافی1 آمده است:
«زلزله یک سری ازتکان ها ولرزش های ناگهانی که از آزاد شدن فشار در طول گسل های فعال ودر مناطق آتشفشانی فعال ناشی می شود.تکان ها ولرزش های سطح زمین که در ارتباط با حرکات پوسته زمین در زیر زمین می باشد.»
در فرهنگ آکسفورد آمده است: «حرکات ناگهانی وشدید سطح زمین.»
از تعاریف ذکر شده در فوق و منابع دیگر می توان مطلب زیر را برداشت نمود:
زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات نا گهانی سطح زمین ناشی از شکسته شدن سنگ های پوسته زمین و رها شدن انرژی ذخیره شده در آنها است که در صورت شدت زیاد در مراکز انسانی موجب خسارت ها و زیان های فراوان می شود.»
زلزله از یک طرف موجب شکسته شدن و جابجائی بین توده های سنگی پوسته زمین می شود و ازطرف دیگر همین جابجائی و شکسته شدن منجر به ایجاد امواج و انتشار در درون زمین می شود ، مانند انداختن قطعه سنگی در حوض یا دریاچه که منجر به ایجاد امواجی می شود.
زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده ای می ماند که از یک طرف موجب گسیخته شدن چوب و از طرف دیگر موجب انتشار امواج در اطراف خود می شود.
منبع: دانشنامه رشد
گردآوریشده توسط پایگاه دانستنی آنلاین
