پیشینه رخدادهای نمایشگاه ها به تاریخ تجارت و داد و ستد بشر باز میگردد. فنیقیها به عنوان بزرگترین تجار زمان خود نخستین نمایشگاه ها را در ۲۸۰۰ سال قبل از میلاد برپا کردند. فنیقیها کالاهای مختلف خود را به وسیله کشتی به سرزمین های دیگر میبردند و در آنجا به نمایش میگذاشتند.
شهر آتن نیز یکی از نخستین مراکز برگزاری نمایشگاه کالاهای تجاری ممالک مختلف است. با تحولات دوران رنسانس و شکل گیری انقلاب صنعتی نمایشگاه ها به تدریج تکامل یافته و به صورت رویدادهای فصلی، محلی، منطقهای، بین قارهای و جهانی نمود پیدا کردند.
اولین نمایشگاه بینالمللی به سال۱۱۴۵ میلادی در شهر «لایپزیک» آلمان برپا شد و در سال ۱۸۳۰ از کشورهای مختلفی برای حضور در نمایشگاه های بینالمللی پاریس گرداگرد برج ایفل به عنوان نماد قدرت و پیشرفت صنعتی فرانسه حاضر شدند. شاید این نخستین نمایشگاهی بود که منشأ پیدایش نمایشگاه های بین المللی به شکل امروزی شد.
پیشینه نمایشگاه در ایران
ایرانیان از دیرباز علاقه و توجه خاصی به نمایشگاه داشتهاند؛ بیشترین نمایشگاه های سدههای گذشته ایران در کنار بنادر بزرگ و یا شهرهای بزرگی که در مسیر کاروان های تجاری قرار داشتند، برگزار می شد. بازارهای مختلف نیز در مسیر راه های بازرگانی همچون جاده ابریشم که از ایران عبور میکرد، خاستگاه نخستین نمایشگاه ها در ایران شد. با تمرکز قدرت در دوران هخامنشی و وضع قوانین گمرکی و بندری و عوارض در دوره ساسانیان برپایی نمایشگاه ها در ایران شکل تازهای به خود گرفت.
همچنین در دوران حکومت صفویان بازاری به سبک نمایشگاه در اصفهان شکل گرفت و «عباس میرزا» نیز در دوران قاجار نمایشگاه بزرگی از مصنوعات ایران به نمایش درآورد که بازرگانانی از ممالک روسیه و عثمانی نیز در آن مشارکت داشتند. «ناصرالدین شاه» در سفر اول خود به غرب در سال ۱۲۴۸ هجری از نمایشگاه وین در کشور اتریش دیدن کرد و با دیدن این نمایشگاه بسیار به شوق آمد و بعد از بازگشت به ایران تصمیم گرفت همچون اروپائیان محل دائمی برای نمایشگاه ها ایجاد کند.
مشارکت ایران در نمایشگاه های خارج از کشور برای اولین بار، مصادف با برپایی نمایشگاه قصر بلورین لندن به سال ۱۸۵۱ بر میگردد که با اعلامیه «میرزا تقی خان امیر کبیر» صاحبان صنایع در این نمایشگاه شرکت و کالاهای ایرانی را از جمله پارچههای قلمکار، فرش و صنایع دستی، کاشی و انواع خشکبار را به نمایش گذاشتند.
نخستین گام مفید در تحقق بخشیدن اندیشه برگزاری نمایشگاه ها در سال ۱۳۳۷ برداشته شد، این نمایشگاه توسط دولت و صاحبان صنایع ایتالیا برگزار و هزینه آن نیز توسط آنان تأمین و پرداخت شد. در سال ۱۳۴۳ قانون تشکیل شرکت سهامی نمایشگاه های بینالمللی تصویب و در سال ۱۳۴۸ نمایشگاه بینالمللی آسیایی با مشارکت ۳۳ کشور در تهران برگزار شد. بعد از برگزاری سه نمایشگاه آسیایی در سال ۱۳۵۲ اولین نمایشگاه بینالمللی تهران برپا شد که تا سال ۱۳۷۹ بیست و شش نمایشگاه بینالمللی بازرگانی در تهران برگزار شده است. آخرین تحولات این صنعت تاثیرگذار در توسعه تجارت در سال ۱۳۸۰ تحقق یافت و رویکرد نمایشگاه ها به سمت و سوی تخصصی شدن پیش رفت.
امروزه نمایشگاه های متعددی در سطح کشور برگزار می شود که مهم ترین آن نمایشگاه صنعت ساختمان و نمایشگاه کتاب است. کارشناسان صنعت نمایشگاهی از نمایشگاه صنعت ساختمان تهران به عنوان بزرگترین رویداد نمایشگاهی خاورمیانه یاد می کنند. در حالی که این رویداد آخرین فرزند خانواده نمایشگاه های غیر تخصصی و عمومی است. یک هزار و ۲۰۰ شرکت داخلی و خارجی فعال در صنعت ساختمان از ۲۱ مردادماه ۹۶ در حالی هفدهمین دوره این رویداد را تجربه کردند که وزیر صنعت و معدن و تجارت دولت یازدهم دو سال پیش در مراسم افتتاحیه آن به طور رسمی خبر عدم برگزاری آن را اعلام کرد.
موانع دولتی برگزاری نمایشگاه ها
این گفته «نعمت زاده» با استقبال طرفداران و علاقمندان صنعت نمایشگاه های تخصصی مواجه شد. اما این نمایشگاه در مردادماه سال بعد باز هم برگزار شد.
«فرهاد امینیان» رئیس هیأت مدیره دوره قبلی انجمن برگزارکنندگان نمایشگاههای تخصصی بینالمللی ایران و یکی از طرفداران نمایشگاه های تخصصی معتقد است: برای توسعه این صنعت در ایران برگزارکنندگان باید در سیاستگذاریهای خرد و کلان و تدوین قوانین نقش مؤثر و مستقیم داشته باشند.
مدیرعامل شرکت برگزارکننده نمایشگاه تخصصی در و پنجره تهران، صنعت نمایشگاهی کشور را چنین ارزیابی می کند: درحال حاضر ما فقط منطقه ای می اندیشیم و منطقه ای هم عمل میکنیم . اتفاقاً به همین دلیل که اندیشه و دیدگاه ما در خصوص صنعت نمایشگاهی آن طور که باید بین المللی نیست، عملکردمان هم با موازین بین المللی فاصله دارد .
ضرورت رعایت استانداردهای جهانی
امینیان به شناخت و پذیرش ضعف ها و مقایسه آن با استانداردهای جهانی تأکید ویژه دارد. با این هدف که فقط به دنبال نقاط ضعف نمایشگاههایمان باشیم تا بتوانیم راه های برطرف کردن ضعفها را پیدا کنیم. از موضع غرور و صرفاً با تکیه بر رشد کمیتها نمیتوانیم کیفیت را بالا ببریم . بعد از این که پذیرفتیم در چه سطح کیفی قرار داریم باید با همفکری تمامی فعالان صنعت، بویژه متولیان و برگزارکنندگان، در پی یافتن راههای ارتقای کیفی به شرط الگو قرار دادن معیارهای بین المللی باشیم.
این فعال صنعتی سیاستگذاریهای نمایشگاهی در کشور ما را به طور کامل بومی و به دور از معیارهای بین المللی می داند. امینیان در این باره معتقد است: قوانین نمایشگاهی ما در بعضی از موارد و موضوعات نیازمند بازنگری اساسی است و اگر بخواهیم بر همین قوانین پافشاری کنیم بدین معناست که به وضعیت موجود راضی هستیم و در این صورت میتوانیم مطمئن باشیم که از لحاظ کیفی نمی توانیم در مسیر پیشرفت قرار بگیریم و با سایر کشورها رقابت کنیم.
وی که مجری نمایشگاه را اصلی ترین رکن نمایشگاه می داند و تجربه برگزاری نمایشگاه را به عنوان دانشی فنی و منحصر به فرد یاد کرده که در جریان مسائل و مشکلات شرکت کنندگان، بازدیدکنندگان، غرفه سازان، مسئولین و سیاستگذاران و سایر دست اندرکاران در هر نمایشگاه بیش از هر طیف دیگری قرار دارد.
امینیان عدم مشارکت مجریان نمایشگاهی را در روند سیاستگذاریها که باید بر پایه این تجربیات ارزشمند شکل بگیرند، به عنوان حلقه مفقوده این صنعت عنوان کرده و به متولیان امر توصیه می کند: مجریان باید در سیاستگذاریهای خرد و کلان و تدوین قوانین نقش مؤثر و مستقیم داشته باشند. روش اجرایی آن هم کاملاً ساده و معلوم است؛ تشکیل کمیته یا کارگروهی که مرکب از متولیان صنعت نمایشگاهی و برگزارکنندگان به منظور بررسی سیاست ها و وضعیت موجود و تلاش در جهت بهبود آنها باشد.
ابزار نمایشگاه برای معرفی توانمندی ها
برگزاری نمایشگاهها یکی از ابزارهای مهم در شناسایی نیاز مشتریان و همچنین معرفی توانمندیهای واحدهای تولیدی و خدماتی به بازارهای مختلف است. امروزه اهمیت برگزاری نمایشگاه بر کسی پوشیده نیست و این اهمیت روز به روز در حال گسترش است. در باب اهمیت نمایشگاهها همین بس که بر اساس بررسیهای صورت گرفته، برگزاری نمایشگاهها در سال حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار عاید اقتصاد جهانی مینماید. نمایشگاه، مرکزی برای تبادل اطلاعات و دست یافتن به پدیدههای نوین علم و صنعت و انتقال فناوری است.
برگزاری نمایشگاه، باعث ایجاد رقابتهای سالم داخلی و بین المللی و در توسعه گردشگری، اشتغال زایی ، توسعه و ترویج تجارت و صادرات تأثیری مستقیم دارد. گسترش روزافزون اهمیت نمایشگاهها در توسعه و رونق اقتصادی، لزوم توجه بیش از پیش به بخش نمایشگاهی و رونق بخشیدن به صنعت نمایشگاهی در هر کشوری را به خوبی آشکار میکند. در ایران نیز به دلیل تغییر رویکردها به سمت اقتصاد بدون نفت، گسترش بازارهای صادراتی، افزایش سهم در تجارت بین المللی و رشد صادرات غیر نفتی، به عنوان یک وظیفه و آرمان ملی، توجه ویژه به توسعه صنعت نمایشگاهی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
چالش های صنعت نمایشگاه
امروزه نمایشگاه های مختلفی در سطوح مختلف در سراسر کشور برگزار می شود. اما نمایشگاهی را می توان نمایشگاه تخصصی و بین المللی دانست که از کنوانسیون جهانی نمایشگاه ها پیروی کند. در حالی که خیلی از این رویدادها در کشور با پسوند بین المللی صرفاً بازارهای منطقه ای هستند و حتی مجوز نمایشگاهی نیز ندارند. نمایشگاه ایران رسانه که اواخر مردادماه سال جاری از قرار دومین دوره خود را تجربه می کند، این روزها بحث اول چالش های صنعت نمایشگاه کشور است. نمایشگاهی که بدون اخذ مجوز از مراجع ذی ربط بویژه سازمان توسعه تجارت که گویا متولی صنعت نمایشگاه های است که با رویکرد تجاری برگزار می شوند همچنان می تازد. این نمایشگاه نخستین بار سال گذشته پس از دوبار تغییر در زمان و مکان سرانجام برگزار شد و برخی از فعالین صنعت صوت و تصویر در آن حضور پیدا کردند. دوره نخست این نمایشگاه چنان مورد اعتراض و شکایت مشارکت کنندگان قرارگرفت که علی رغم تلاش ها و پیگیری های مجدانه مجری برگزار کننده، نتوانست اتحادیه صوت و تصویر را با خود همراه کند. چنانچه برخی از شرکت کنندگان معترض دوره پیشین و رسانه ها نیز از حضور در این نمایشگاه خوداری کردند. نکته سؤال برانگیز اینجاست متولی صنعت نمایشگاهی در کشور کدام نهاد است؟ آیا برگزاری نمایشگاهی که عنوان تخصصی و بین المللی داشته و گروه های کالایی و رویکرهای آن به طور کامل تجاری هستند، صرفاً با مجوز اداره اماکن قابل اجراست؟ آیا متولی صنعت نمایشگاهی بر عملکرد مجریان نمایشگاه نظارتی ندارد؟ آیا مجری نمایشگاهی که عملکردی ضعیف داشته و اتحادیه و انجمن های تخصصی حوزه فعالیت خود را همراه ندارد، می تواند فعالیت اجرایی داشته باشد؟ و صدها سوال دیگر … به نظر می رسد نهاد متولی امر در عملکرد نظارتی خود دچار تزلزل شده است.
نقش نمایشگاه در توسعه اقتصاد و تجارت
مدیر امور نمایشگاه ها و همایشهای اتاق ایران در خصوص ایجاد فدراسیون صنعت نمایشگاهی کشور باهدف توانمندسازی صنعت نمایشگاهی توضیحاتی ارائه کرد.
«مصطفی شیرمحمدیان» در این باره اظهارداشت: با توجه به اهمیت و نقش صنعت نمایشگاهی در مباحث اقتصادی و ضرورت توجه بیش از پیش به این صنعت در کشور و همچنین مأموریت محوله به معاونت تشکلهای اتاق ایران برای پیگیری موضوعات نمایشگاهی، توانمندسازی صنعت نمایشگاهی به عنوان یکی از اهداف اصلی اتاق و نیز ساماندهی صنعت نمایشگاهی در کشور در دستور کار قرار گرفته تا با همکاری و هم فکری تمامی نهادهای تخصصی و مجموعههای ذی ربط این صنعت جایگاه واقعی خود درا درداخل کشور و منطقه بازیابد.
وی افزود: در همین ارتباط اقداماتی از طریق این معاونت صورت پذیرفته که در گام اول می توان به برگزاری جلسات متعدد با هیأت مدیره انجمن صنفی برگزارکنندگان نمایشگاه های بینالمللی ایران اشاره کرد که در نهایت موافقت اصولی تأسیس انجمن مجریان نمایشگاهی ایران توسط هیأت نظارت راهبردی اتاق ایران صادر شده و مذاکره با مدیران انجمن مزبور درخصوص چگونگی نحوه اجرای این الحاق در حال جریان است.
شیرمحمدیان تصریح کرد: از سوی دیگر و با هدف انسجام، همگرایی و ایجاد یک نهاد توانمند بخشخصوصی در حوزه صنعت نمایشگاهی که رسالت اصلی آن سیاست گذاری و ارائه نقشه راه در دستیابی به اهداف پیش بینی شده است و در راستای مأموریتهای قانونی اتاق ایران، هیأت نظارت راهبردی اتاق ایران، مواقفت اصولی تأسیس فدراسیون صنعت نمایشگاهی کشور را نیز صادر کرده تا گام عملی در جهت ساماندهی این صنعت و نزدیکتر کردن مجموعههای دست اندرکار برداشته شود.
چه کسانی میتوانند مجوز برپایی نمایشگاه بگیرند؟
«مهرداد جلالیپور» مدیرکل سابق دفتر ترویج تجارت سازمان توسعه تجارت ایران از اولویت تشکلها برای برگزاری نمایشگاههای تخصصی مربوط به آنها در دوران تصدی گری خود یاد می کند.
وی با اشاره به تهیه و ابلاغ دستورالعملی که براساس آن تشکلها و شرکتهای خدمات نمایشگاهی صاحب صلاحیت میتوانند وظیفه برگزاری نمایشگاههای مختلف را بر عهده گیرند گفت: در واگذاری وظیفه برگزاری نمایشگاهها، مهم، داشتن صلاحیت از سوی برگزارکننده است. این فعال صنعتی عنوان می کند: بر اساس این دستورالعمل به تشکلهایی که دارای صلاحیتهای لازم بوده و از استانداردهای برگزاری نمایشگاه برخوردار بودند نیز مجوز برگزاری نمایشگاه داده می شد. همچنین در بین تشکلها و شرکتهای خدمات نمایشگاهی دارای صلاحیت، اولویت واگذاری مجوز برگزاری نمایشگاه با تشکلهاست.
جلالیپور افزود: متقاضیان دریافت مجوز برگزاری نمایشگاه در فرآیندی تائید صلاحیت میشوند و اگر طرح آنها توجیه داشته باشد مجوز برگزاری نمایشگاه به آنها داده میشود. این که امروز نمایشگاه ایران رسانه با وجود عدم دریافت مجوز چطور فعالیت می کند جای سؤال دارد که مدیران فعلی باید پاسخگو باشند.
این مدیر سابق صنعتی درباره مدت زمان مجوز برگزاری نمایشگاه توسط شرکتها یا تشکلها نیز گفت: در این زمینه مهم رعایت استانداردهای برگزاری نمایشگاه توسط برگزارکننده است. ممکن است مجوز یک برگزارکننده نمایشگاه به دلیل رعایت استانداردها تا چند سال نیز تمدید شود. اما نمایشگاهی که تجربه موفقی داشته مجوز سال بعد را دریافت نخواهد کرد. نبود فدراسیون نمایشگاهی کشور از جمله آسیب های برهم زننده این صنعت است. طرح و پیشنهادی که از سوی وی در زمان مدیریتش عنوان شد و مغفول ماند. این فدراسیون که متشکل می شد از سه جزء که در یک ضلع آن تشکلها به عنوان متولیان اصلی صنعت و در ضلع دیگر انجمن مجریان نمایشگاهی ایران به عنوان مجموعه ارائه کننده خدمات نمایشگاهی و در نهایت در ضلع دیگر این فدراسیون انجمن شرکتهای نمایشگاههای بینالمللی ایران به عنوان مجموعه سایتداران نمایشگاهی ایفای نقش می کردند.
«سید جواد حسینی کیا» عضو کمیسیون صنعت و معدن مجلس براین باور است که تا شکایتی از سوی مرکز و نهادی طرح نشود ویا از سوی یکی از وکلای مجلس موضوعی مطرح نشود، به طور طبیعی مجلس نیز به آن موضوع ورود نمی کند. کمیسیون صنعت و معدن به طور کامل با وزارت صنعت، معدن و تجارت ونیز سازمان توسعه تجارت در تعامل است.
وی عملکرد و تخلفات نمایشگاهی در کشور را از جمله مواردی دانست که در دستور کار این کمیسیون قرار خواهد گرفت.
نماینده مردم کرمانشاه گفت: نه تنها نمایشگاه ایران رسانه بلکه هیچ نمایشگاه دیگری در کشور بدون مجوزهای لازم نمی تواند فعالیت داشته باشد. نمایشگاه ها با رویکرد تجاری از سازمان توسعه تجارت و با رویکرد فرهنگی از وزارت فرهنگ و ارشاد باید مجوز لازم را دریافت کنند. این که چرا اداره اماکن بدون دریافت مجوز سازمان توسعه تجارت مجوز صادر کرده، موضوعی است که پس از بررسی کابینه دولت دوازدهم، به طور جدی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
منبع: اقتصاد برتر
گردآوریشده توسط پایگاه دانستنی آنلاین
