مدارس همانند سایر نهادها و سازمانهای کوچک و بزرگ بر محیطزیست اثرگذار هستند. دانشآموزان، مدیران و معلمها نیز زباله تولید میکنند. آنها از انرژی برای گرما، روشنایی و دیگر موارد بهره میبرند. همچنین کلاسها، آزمایشگاهها و کارگاهها با استفاده از مواد شیمیایی نظافت میشوند که بر محیطزیست اثرگذار هستند.
فهرست نقش مدارس در محافظت از محیطزیست و این تأثیر و تأثرات میتواند شامل موارد بسیار دیگری نیز بشود؛ اما مدارس در کنار موارد یادشده، نقش بسیار منحصربهفردی را نیز در محافظت از محیطزیست بر عهده دارند. آنها دانشآموزان را نسبت به محیط اطراف خود و محافظت از آن برای استفادهٔ آیندگان حساس میکنند.
البته شاید بتوان گفت همینکه مدارس تأثیر آلودهکنندگی خود بر محیطزیست را به حداقل برسانند؛ کافی است؛ اما آنها میتوانند برای کمک به محیطزیست کارهای بسیار مفید دیگری را نیز انجام دهند. برای نمونه مدارس بهراحتی میتوانند با قطع دستگاههای خنککننده یا گرمایشی یا سایر مصرفکنندههای انرژی در مواقع غیرضروری، استفاده از انرژی و به دنبال آن اثرگذاری بر محیطزیست را به حداقل برسانند.
در ایالاتمتحده بهتازگی نقشهٔ راهی برای اجرای طرحهای «پاکسازی سبز» در ادارهها و مدارس دولتی ارائه شده است. برنامههای سادهای که در چند گام ساده به مدارس و محیطهای مانند آن «پاکسازی سبز» را آموزش میدهد:
برنامهریزی: در گام اول، برنامهریزی، برای به حداقل رساندن چالش پیشبینی شده است. در این برنامهریزی باید پیشگیری به مفهوم جلوگیری از ورود آلودگیها به محیط آموزشی، کارکنان و دانشآموزان لحاظ شود.
در ادامه لازم است صرفهجویی به معنی کاهش مصرف انرژی، آب و انواع مواد شیمیایی در دستور کار قرار گیرد. سپس ارائهٔ آموزشها در دو سطح برای دانشآموزان و کارکنان بهمنظور رعایت نکات زیستمحیطی انجام شود. در پایان، برنامهریزی برای ارزیابی هزینههای اجرای پاکسازی سبز و کیفیت آن موردتوجه قرار گیرد.
تغییر مواد مصرفی: انجام امور پاکسازی و رعایت ملاحظات بهداشتی، همواره با استفاده از مواد شیمیایی تأییدشده و استاندارد صورت میگیرد؛ اما بهتدریج باید تغییر رویه و استفاده از استانداردهای جدید، استفاده از مواد شوینده و بهداشتی که کمترین آسیب را برای محیطزیست به همراه داشته باشند؛ در دستور کار چنین مراکزی قرار بگیرد.
تغییر وسایل و دستگاههای مورداستفاده: ابزارها و لوازمی که امروزه برای پاکسازی به کار گرفته میشوند؛ انرژی زیادی مصرف میکنند؛ بنابراین استفاده از زمینشویها یا دستگاههایی که آب و الکتریسیتهٔ کمتری مصرف میکنند نیز باید در اولویت قرار بگیرد.
در ابتدا جایگزینی این وسایل ممکن است هزینههای بیشتری را به نهادهای مربوط تحمیل کند؛ اما در بلندمدت این جایگزینی میتواند به حفظ محیطزیست و کاهش هزینهها منجر شود.
تقسیم وظایف: برای اطمینان از اجرا و اثربخشی طرح، وظایف هر گروه از افراد مرتبط با مدرسه شامل معلمان، دانشآموزان، کارکنان و پیمانکاران را مشخص و از آنها مطالبه کنید.
اما همانطور که در ابتدا اشاره شد؛ مدارس و نهادهای آموزشی علاوه بر اینکه خود بهتنهایی میتوانند در حفظ محیطزیست گامهای مؤثری را بردارند؛ بر نقش منحصربهفرد آنها در آموزش سایر شهروندان نیز تأکید شده است.
البته گروههایی نیز مخالف انجاموظیفهٔ آموزشی در حوزهٔ محیطزیست از سوی مدارس هستند؛ اما دلایل زیادی را میتوان در تأیید انتقال این وظیفه بر عهدهٔ مدارس برشمرد. برای نمونه استفاده از نمونهها و مثالهای زیستمحیطی و ملموس برای دانشآموزان میتواند بهراحتی آنان را نسبت به سایر علوم و ریاضیات علاقهمند کند.
همچنین در آینده با توجه به نگرانیهای جدی که دربارهٔ محیطزیست وجود دارد؛ مشاغل و کسبوکارهای کوچک و متوسط نیز باید با جدیت بیشتری موضوعهای زیستمحیطی را مدنظر قرار دهند. دانشآموزان امروز بهعنوان صاحبان مشاغل فردا با دریافت این آموزشها میتوانند با حساسیت بیشتری درزمینهٔ محیط اطراف خود فعالیت کنند.
به همین منظور در قرن بیستویک در کنار سایر آموزشهای موردنیاز، سواد زیستمحیطی نیز بهعنوان نیازی کلیدی برای موفقیت در عرصهٔ اقتصاد بینالمللی موردتوجه است.
آموزش دربارهٔ محیطزیست فرآیندی باهدف توسعهٔ سواد زیستمحیطی شهروندان است. شهروندانی که پس از دریافت این آموزشها در عرصهٔ تجارت محلی و بینالمللی، دانش، مهارت و تمایل برای انجام انتخابهای هوشمندانه با ملاحظات زیستمحیطی را دارا هستند. شهروندانی که حقوق و مسئولیتهای دیگر افراد جامعه را بهخوبی میشناسند. دانش زیستمحیطی در حقیقت درکی از جامعهٔ مصرف، فناوری و تولیدات با حفظ منابع طبیعی است.
در طراحی آموزشهای زیستمحیطی باید پنج عنصر آگاهی، دانش، نگرش، مهارت، مشارکت را همواره در نظر داشت.
بهصورت خلاصه، اهداف برنامههای آموزشی دربارهٔ محیطزیست شامل افزایش آگاهی دربارهٔ محیطزیست، فراگیری مهارتهایی برای پژوهش و بررسی آن و اقدام عملی برای حفظ منابع طبیعی است.
ضرورت ارائهٔ آموزشها از دورهٔ دانشآموزی به دلیل ایجاد حساسیت نسبت به موضوعهای مختلف زیستمحیطی است؛ موضوعاتی که چالشهای امروز و معضلات فردا را شکل میدهند.
