محیط زیست و منابع طبیعی

نگاهی به وضعیت گونه در حال انقراض پلنگ ایرانی

گربه سانان به عنوان ‘گونه پرچم’ و شاخص در جمعیت حیات وحش شناخته می شوند بدین معنا که کیفیت و کمیت زیست آنها گویای وضعیت دیگر گونه های جانوری و نشانه ای از مطلوبیت حیات وحش در هر منطقه است.

به گفته فعالان و متولیان محیط زیست وجود جمعیت مطلوبی از گونه در خطر انقراض پلنگ ایرانی در شرق و شمال شرق ایران نشان می دهد که هنوز پرچم این گونه ارزشمند و ذخیره ژنتیکی در این منطقه برافراشته و بالا است.
ایران جزو ۲۰ کشور نخست جهان به لحاظ تنوع زیستی و دارای هزار و ۱۶۳ گونه جانوران مهره دار است. محیط زیست ایران ۱۰ گونه از گربه سان را میزبانی می کرد اما ۴۰ سال پیش دو گونه شامل ببر مازندران و شیر ایرانی منقرض شدند ولی هنوز هشت گونه گربه سان در کشور شناخته شده و زندگی می کنند که همه آنها در خراسان رضوی زیست دارند.
این هشت گونه‌’ یوزپلنگ آسیایی، پلنگ، گربه سیاه گوش، گربه کاراکال، گربه شنی، گربه جنگلی، گربه پالاس و گربه وحشی’ را شامل می شوند. گرچه آمار دقیقی از شمار این گونه ها بخاطر فعالیت شبانه، مخفیانه و سبک زندگی ویژه آنان نمی توان به دست داد اما ارائه آمار اعلام موجودیت آنان بر اساس میزان مشاهدات صورت می گیرد.
پلنگ ایرانی به عنوان یک گونه ارزشمند و تحت حفاظت در فهرست گونه های در خطر انقراض قرار دارد، گونه ای که حضورش در شمال و شرق ایران به ویژه در خراسان رضوی دلگرم کننده و به نسبت مطلوب است.

* پلنگ ایرانی در حال انقراض
گونه پلنگ ایرانی در کنار سه گونه ‘اردک سرسفید، بالابان و کرکس مصری’ جزو چهار گونه در حال انقراض در خراسان رضوی و بخشی از ۲۹ گونه فهرست شده این استان در فهرست قرمز حفاظتی اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت(IUCN) به عنوان معتبرترین مرجع اعلام نظر درباره وضعیت حفاظتی گونه های جانوری و گیاهی، قرار دارد.
چندی پیش نتایج پژوهش علمی در خراسان رضوی نشان داد ‘پارک ملی تندوره’ در این استان میزبان بیشترین جمعیت پلنگ در خاورمیانه است. خراسان رضوی با دارا بودن ۴۳۵ گونه مهره دار از کل گونه های مذکور در کشور حدود ۳۸ درصد این تنوع را به خود اختصاص داده است. بطور تفکیکی این استان دارای ۶۹ گونه پستاندار، ۲۸۶ گونه پرنده، ۶۶ خزنده، ۱۲ گونه ماهی و دو گونه دوزیست است.
خراسان رضوی با دارا بودن دهها منطقه حفاظت شده، شکار ممنوع و پناهگاه حیات وحش و شمار انبوهی از گونه های جانوری و گیاهی از تنوع زیستی بالا و ارزش ژنتیکی فراوانی برخوردار است. ‘پارک ملی تندوره، اثر ملی طبیعی دریاچه بزنگان و پناهگاه حیات وحش شیراحمد’ سه منطقه برجسته به لحاظ تنوع زیستی و جذابیت گردشگری در خراسان رضوی محسوب می شوند.
مناطق حفاظت شده ‘هزارمسجد، حیدریه، منطقه گردشگری سلامی در خواف، منطقه حفاظت شده خواجه، ارس، باغ کشمیر، منطقه در بادام و نیز منطقه حفاظت شده قرچقه’ از دیگر مناطقی هستند که در این استان از طبیعت بکر و دست نخورده ای برخوردارند.
وجود گونه های جانوری مختلف و متنوع در این مناطق بسیار مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار دارد و از این منظر خراسان رضوی ظرفیتهای بسیار فراوانی را دارا است.

* تندوره بهشت پلنگ ایرانی
پارک ملی تندوره بهشت پلنگ ایرانی و منطقه ای مهم به لحاظ ارزش گونه های زیستی در ایران و خاورمیانه محسوب می شود. این منطقه سال ۱۳۴۷ به عنوان ‘منطقه حفاظت شده’ تحت قرق قرار گرفت و سال بعد به پارک وحش تندوره تغییر نام یافت. از سال ۱۳۵۳ مساحت این پارک تقلیل یافت و طی مصوبه شماره ۱۰۱ شورای عالی محیط زیست مورخ ۲۱ شهریور ماه ۱۳۶۱ به عنوان پارک ملی تندوره معرفی شد. مساحت کنونی پارک ملی تندوره ۳۵ هزار و ۵۴۰ هکتار و مساحت منطقه حفاظت شده تندوره ۹ هزار و ۵۰ هکتار است.
پارک ملی و منطقه حفاظت شده تندوره در محدوده شهرستان درگز واقع در شمال خراسان رضوی نزدیک مرز ترکمنستان در منطقه ای کوهستانی با صخره ها و تپه ماهورهای متعدد و دره های ژرف و پرشیب پوشیده از گیاهان مختلف قرار دارد و یکی از بهترین زیستگاههای جانوران وحشی به ویژه قوچ و میش اوریال نیز می باشد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی به خبرنگار ایرنا گفت: بر اساس پژوهشهای میدانی انجام شده حضور حداقل ۳۵ قلاده پلنگ در پارک تندوره مستندسازی شده است.
حمید صالحی افزود: این مستندسازی از طریق هزار قطعه عکس از این گونه ارزشمند در طول سه سال اجرای پروژه تحقیقاتی انجام شد و اوایل سال ۱۳۹۶ پایان یافت.

* ارزش بین المللی خراسان در زیست پلنگ
یک پژوهشگر مجری طرح مطالعاتی پلنگ در خراسان رضوی، به خبرنگار ایرنا گفت: پارک ملی تندوره خراسان رضوی به عنوان زیستگاهی امن برای بزرگترین جمعیت پلنگ نه تنها در خاورمیانه بلکه در گستره وسیعی از ترکیه تا هند مطرح است.
دکتر محمدصادق فرهادی نیا افزود: به همین دلیل خراسان رضوی و منطقه پارک تندوره نقش مهمی در حفظ پویایی جمعیت پلنگ ایرانی در مناطق مرزی ایران و ترکمنستان دارد.
وی ادامه داد: محدوده شمالی خراسان رضوی که متصل به ترکمنستان است یکی از مهمترین محلهای زیست پلنگ در کشور می باشد. مناطق حفاظت شده و پارکهای ملی متعددی در این حوزه در محدوده شهرستانهای کلات، درگز و قوچان سالها است که از سوی سازمان حفاظت محیط زیست در حال حفاظت می باشد و این حفاظت توانسته تاحد زیادی شرایط مناسبی را برای زندگی پلنگ و طعمه هایش فراهم آورد.
مجری طرح مطالعاتی پلنگ در خراسان رضوی گفت: کسب اطلاعات و دانش فنی در خصوص وضعیت و جمعیت پلنگ و طعمه هایش، ارتقا حفاظت و تقویت امکانات و آموزش مردم سه رکن اصلی به منظور ایجاد شرایط بهتر برای زیست این گربه سان است.

* تراکم پلنگ حایت وحش در خراسان رضوی
دکتر فرهادی نیان افزود: ۹ زیرگونه از پلنگ در سطح جهان وجود دارند. کشورهای غرب و مرکز آسیا یعنی از ترکیه و عراق تا اقغانستان و ترکمنستان زیستگاههای مهم یکی از این ۹ زیرگونه یعنی ‘پلنگ ایرانی’ است.
وی گفت: پلنگ ایرانی تقریبا بیش از ۸۵ درصد محدوده ای را که در گذشته در آن زندگی می کرده از دست داده است اما بیشتر جمعیت آن امروزه در کشور ایران زندگی می کنند.
پژوهشگر محیط زیست افزود: تقریبا تمامی استانهای ایران زیستگاه پلنگ هستند اما از این میان استانهای شمال شرقی کشور به خصوص خراسان به دلیل تراکم بالاتر این گربه سان از اهمیت ویژه ای برخوردارند.
وی به نقش و حضور سازمانها و نهادهای بین المللی که می توانند برای بقا پلنگ کمک کننده باشند اشاره و بیان کرد: انتقال فناوری و تجهیزات روز دنیا در این زمینه کمک فراوانی در حمایت از این گونه خواهد داشت. برای مثال گردنبندهای ماهواره ای از ابزار بسیار مهم در این زمینه هستند که تهیه آنها نیازمند همراهی سازمانهای بین المللی است.
او ادامه داد: دانش فنی موجود در ایران درباره پلنگ و نیز بسیاری از گونه ها عمدتا مبتنی بر حدسیات و تصورات است تا واقعیتهای علمی لذا حضور و همراهی محققان معتبر بین المللی می تواند باعث توانمندسازی و آموزش پژوهشگران ایرانی شود.

* زیست قطعی پلنگ در ۲۰ منطقه خراسان
معاون پایش و نظارت اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی نیز به خبرنگار ایرنا گفت: حضور گونه پلنگ در ۲۰ منطقه زیست محیطی این استان مستند است و رصد فعالیتهای این گونه به صورت مستمر انجام می شود اما نمی توان تعداد مشخصی از جمعیت آن داد.
محمد عرفانی افزود: پلنگ جزو گونه های گوشتخواران ‘چتر’ محسوب می شود و وقتی امروز جمعیت مطلوبی از پستانداران و علفخواران با ۸.۷ درصد افزایش نسبت به پارسال داریم این امر نشان می دهد طعمه گوشتخواران در خراسان به خوبی وجود دارد.
وی ادامه داد: پوشش گیاهی خوب، وضعیت مطلوب زیستگاه، جمعیت خوب علفخواران و پستانداران و مشاهده شمار خوبی از پلنگها همه نشانگر فراهم بودن فضا برای افزایش جمعیت این گونه در خطر انقراض در خراسان هستند.
معاون اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی در ادامه به مشکلات و تهدیدات جدی فراروی افزایش جمعیت پلنگ و علفخواران اشاره و بیان کرد: تداوم سالها خشکسالی موجب شده منابع آبی با مشکلات جدی رو به رو شوند که با تامین اعتبارات لازم از مدیریت بحران استانداری خراسان رضوی تلاش داریم تا این وضعیت را مدیریت شود.
وی گفت: حضور و مشارکت فعال خیران محیط زیستی نیز می تواند در تامین منابع آبی این مشکل را زودتر برطرف کند تا گونه های ارزشمند زیست محیطی که جزو ذخایر تنوع زیستی خراسان هستند حفظ و حمایت شوند.
عرفانی افزود: در مناطق جنوبی خراسان رضوی به خصوص شهرستانهای بجستان، گناباد، بردسکن، تربت جام و مه ولات نیازمند کمک و مشارکت افراد نیکوکار دوستدار محیط زیست هستیم.
وی ادامه داد: وضعیت خراسان رضوی در زمینه جمعیت گربه سانان مطلوب است و با هدف حمایت از این گونه ها برنامه ریزیها و سیاستهای تدوین شده ای اجرا می شود که از آن جمله حفاظت و تلاش در جهت افزایش گونه هایی است که طعمه گربه سانان هستند.
معاون پایش و نظارت اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: شب زی بودن مهمترین مانع برای شمارش دقیق و تخمین گربه سانان است.

* رتبه نخست کشور در تعداد مناطق تحت حفاظت
وی همچنین گفت: خراسان رضوی دارای ۴۱ منطقه تحت حفاظت است. وسعت این مناطق معادل دو و نیم میلیون هکتار می باشد که از این منظر و به لحاظ تعداد مناطق زیستی تحت حفاظت، این استان رتبه نخست کشور را دارد.
عرفانی تنوع بالای زیستی در خطه خراسان رضوی را ناشی از زیستگاهها ذکر و بیان کرد: ادامه رشته کوه البرز در این استان، قله بینالود، دشت سرخس، همجواری با صحرای قره قوم، نزدیکی با رودخانه هریرود و مجاورت با کویر مرکزی ایران از جمله شرایط جغرافیایی و زیستگاهی متنوعی است که خراسان رضوی را جزو استانهای برتر ایران در زمینه تنوع زیستی قرارداده است.
وی به فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی( ICUC) نیز اشاره و بیان کرد: از میان مجموع مهره داران ایران ۷۴ مهره دار در این فهرست در رده های مختلف خطر و انتقراض قرار دارند. همچنین از مجموع گونه های جانوری استان ۳۳ گونه در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی قرار دارند.
معاون اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی آهو را شاخص گونه های جانوری در این استان ذکر و بیان کرد: هم اکنون بالغ بر سه هزار راس آهو در خراسان رضوی وجود دارند ضمن اینکه کل و بز، قوچ و میش نیز در استان زیست می کنند.

منبع: ایرنا

پایگاه خبری دانستنی آنلاین

مقالات تصادفی :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کدبازان

Close